{"id":258,"date":"2024-07-14T20:40:38","date_gmt":"2024-07-14T20:40:38","guid":{"rendered":"https:\/\/haskurt.com\/40\/?page_id=258"},"modified":"2026-01-29T16:38:27","modified_gmt":"2026-01-29T16:38:27","slug":"osmanli-imparatorlugu","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/haskurt.com\/40\/osmanli-imparatorlugu\/","title":{"rendered":"Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu"},"content":{"rendered":"

\"This\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu \u00a0<\/span><\/code><\/code>\"This<\/code><\/strong><\/code><\/h1>\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 Tarihi 1807\u20131924<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bir Devre M\u00fchr\u00fcn\u00fc vuran Osmanl\u0131 <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Anadolu (T\u00fcrkiye) Sel\u00e7uklular\u0131n\u0131n 1308 y\u0131l\u0131nda ortadan kalkmas\u0131yla beraber, \u00f6zellikle Bat\u0131 Anadolu’daki beylikler aras\u0131nda, T\u00fcrk birli\u011fini yeniden tesis etmeyi ama\u00e7layan m\u00fccadeleler k\u0131z\u0131\u015fm\u0131\u015f idi. \u0130\u015fte bu m\u00fccadelelerin neticesinde Anadolu’da Osmano\u011fullar\u0131\u2019n\u0131n y\u0131ld\u0131z\u0131 parlayacak ve alt\u0131 y\u00fcz y\u0131l\u0131 a\u015fan muhte\u015fem bir T\u00fcrk devletine tarih tan\u0131kl\u0131k edecektir. Osmano\u011fullar\u0131\u2019n\u0131n Men\u015fei: Tarihi kaynaklara g\u00f6re Osmanl\u0131 devletini kuranlar, O\u011fuzlar\u0131n 24 boyundan biri olan Kay\u0131 boyuna mensuptur. O\u011fuz ananesine g\u00f6re Kay\u0131lar, sa\u011f kolda yer alan Boz-oklar\u0131n G\u00fcnhan kolunun en b\u00fcy\u00fck boyudur. Dolay\u0131s\u0131yla O\u011fuz te\u015fkil\u00e2t yap\u0131s\u0131nda Kay\u0131lar, hakim unsurdur. Bundan dolay\u0131 Dede Korkut’ta “hakimiyet bir g\u00fcn Kay\u0131’ya de\u011fe; bu dedi\u011fim Osman neslidir” denilerek Osmano\u011fullar\u0131\u2019n\u0131n hakimiyeti me\u015frula\u015ft\u0131r\u0131l\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kay\u0131lar, Malazgirt Sava\u015f’\u0131n\u0131n hemen akabinde Anadolu’ya gelen O\u011fuz boylar\u0131ndand\u0131r. Dolay\u0131s\u0131yla onlar\u0131n Anadolu co\u011frafyas\u0131 i\u00e7erisinde yurt tutmaya y\u00f6nelik g\u00f6\u00e7 hareketleri hem Anadolu’nun T\u00fcrkle\u015fmesi hem de T\u00fcrkiye tarihinin \u015fekillenmesi bak\u0131m\u0131ndan olduk\u00e7a \u00f6nemlidir. Tarihi kaynaklara g\u00f6re elli bin kadar Tatar ve T\u00fcrkmen gaza ve cihat maksad\u0131yla \u00f6nce Erzurum ve Erzincan’a, ard\u0131ndan da Artuklu sahas\u0131nda yer alan G\u00fcneydo\u011fu Anadolu’ya y\u00f6nelmi\u015flerdi. Kay\u0131 boyunun beyi S\u00fcleyman \u015eah, Halep’e giderken F\u0131rat’ta bo\u011fulmu\u015f ve “T\u00fcrk Mezar\u0131” da denilen Caber Kalesinde defnedilmi\u015ftir. Beylerini kaybeden “g\u00f6\u00e7er evlilerin bir k\u0131sm\u0131, bug\u00fcnk\u00fc Urfa-Viran\u015fehir ve Mardin-Derik kazalar\u0131 aras\u0131nda bulunan Beriyye’ye gitmi\u015f bir k\u0131sm\u0131 ise Anadolu’ya da\u011f\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sahalar, Kay\u0131 boyuna mensup Karake\u00e7ililer \u2018in g\u00fcn\u00fcm\u00fczde de yo\u011fun olarak ya\u015fad\u0131klar\u0131 b\u00f6lgelerdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Babas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine d\u00f6rt y\u00fcz kadar g\u00f6\u00e7er evli ile b\u00f6lgeyi terk eden Ertu\u011frul Gazi \u00f6nce Pasin Ovas\u0131’na, S\u00fcrmeli \u00e7ukuru’na var\u0131p bir m\u00fcddet burada kalm\u0131\u015f, sonra Sel\u00e7uklu H\u00fck\u00fcmdar\u0131 Sultan Alaaddin’in \u00e7a\u011fr\u0131s\u0131 \u00fczerine Ad\u0131yaman ve ard\u0131ndan Ankara civar\u0131na gelmi\u015ftir. Yakla\u015fan Mo\u011fol tehlikesi ve u\u00e7lar\u0131 basan Bizans’a kar\u015f\u0131 yard\u0131m\u0131n\u0131 g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Ertu\u011frul Gazi liderli\u011findeki Kay\u0131lar\u0131 Ankara civar\u0131ndaki Karacada\u011f’a konduran Sultan Alaaddin, Rumlara kar\u015f\u0131 Sultan\u00f6n\u00fc (Eski\u015fehir)’nde kazan\u0131lan zaferde, ordusunun ak\u0131c\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00fcstlenen Ertu\u011frul Gazi’ye S\u00f6\u011f\u00fct, Domani\u00e7 ve Ermeni Belin’i yaylak ve k\u0131\u015flak olarak tahsis etmi\u015ftir. Ertu\u011frul Gazi’nin vefat\u0131 \u00fczerine (1281 veya 1288), k\u00fc\u00e7\u00fck o\u011flu Osman Bey, Kay\u0131lar\u0131n ba\u015f\u0131na ge\u00e7mi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kurulu\u015f Devri<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 Beyli\u011finin Kurulu\u015fu;<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Osman Bey, O\u011fuz a\u015firetlerinin ittifak\u0131yla ba\u015fa ge\u00e7tikten sonra, siyasi ve dini bak\u0131mdan Anadolu’nun en itibarl\u0131 ve n\u00fcfuzlu tarikatlerinden Ahilerin m\u00fchim bir \u015fahsiyeti olan \u015eeyh Edebali’nin k\u0131z\u0131 ile evlenerek, g\u00fcc\u00fcn\u00fc art\u0131rm\u0131\u015f idi. Bundan sonra Osman Gazi, Bizans’a kar\u015f\u0131 geni\u015fleme politikas\u0131n\u0131 uygulayarak, \u0130neg\u00f6l, Karacahisar ve Yarhisar’\u0131 ele ge\u00e7irdi ve b\u00f6lgenin m\u00fchim merkezlerinden olan Bilecik’i alarak, buray\u0131 beyli\u011fin merkezi yapt\u0131 (1299). Bu tarih devletin kurulu\u015f tarihi olarak kabul edilir. Sel\u00e7uklu Sultan\u0131 III. Alaaddin Keykubad’\u0131n \u0130lhanl\u0131 H\u00fck\u00fcmdar\u0131 Gazan Han’\u0131n kuvvetleri taraf\u0131ndan tutulup, \u0130ran’a g\u00f6t\u00fcr\u00fclmesi \u00fczerine Sel\u00e7uklu \u00fcmeras\u0131ndan baz\u0131lar\u0131 ve b\u00f6lgedeki T\u00fcrkmen beyleri Osman Bey’e tevecc\u00fch g\u00f6stermi\u015f; O\u011fuz ananesine g\u00f6re onun hakimiyetini tan\u0131may\u0131 kabul etmi\u015flerdir. Nitekim O\u011fuz beyleri O\u011fuz Han t\u00f6resine g\u00f6re tertip edilen bir t\u00f6rende Osman Bey’in \u00f6n\u00fcnde diz \u00e7\u00f6kerek tabiiyetlerini sunmu\u015flard\u0131r. Ancak hen\u00fcz k\u00fc\u00e7\u00fck bir beylik durumundaki Osmano\u011fullar\u0131\u2019n\u0131n, \u015feklen de olsa bu d\u00f6nemde, \u0130lhanl\u0131 hakimiyetini tan\u0131d\u0131klar\u0131 bilinmektedir. Osman Gazi, beyli\u011fini il\u00e2n ettikten sonra idaresi alt\u0131ndaki b\u00f6lgeleri be\u015f k\u0131sma ay\u0131rarak buralar\u0131 g\u00fcvendi\u011fi ve sava\u015flarda yararl\u0131k g\u00f6steren kimselere tevcih etti. O\u011flu Orhan’a Sultan\u00f6n\u00fc, b\u00fcy\u00fck karde\u015fi G\u00fcnd\u00fcz Bey’e Eski\u015fehir’i, Aykut Alp’e \u0130n\u00f6n\u00fc’y\u00fc, Hasan Alp’e Yarhisar’\u0131 ve Turgut Alp’e de \u0130neg\u00f6l’\u00fc verdi. Di\u011fer o\u011flu Alaaddin’e ise \u015feyh Edebali’nin emin ve naz\u0131rl\u0131\u011f\u0131nda, ailenin ge\u00e7imi i\u00e7in, Bilecik ve havalisinin gelirleri tahsis edildi.1302’de Bursa tekfurunun liderli\u011finde birle\u015fen Rum tekfurlar\u0131n\u0131n Koyunhisar (Bafeon) sava\u015f\u0131nda a\u011f\u0131r bir ma\u011fl\u00fbbiyet tatmalar\u0131, Osman Bey’in Bursa ve Kocaeli taraflar\u0131na ak\u0131nlar yapmas\u0131n\u0131 olduk\u00e7a kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Bir taraftan Bursa \u00f6te taraftan \u0130znik T\u00fcrk ku\u015fatmas\u0131 alt\u0131nda tutuluyordu. Ancak ya\u015fl\u0131l\u0131k sebebiyle Osman Bey, fetihler i\u00e7in o\u011flu Orhan’\u0131 g\u00f6revlendirmi\u015fti. Nitekim 1324 y\u0131l\u0131nda Osman Bey vefat etti ve o\u011flu Orhan Bey Osmanl\u0131 taht\u0131na \u00e7\u0131kt\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Orhan Bey, 1326 y\u0131l\u0131nda Bursa’y\u0131, uzun s\u00fcren ku\u015fatman\u0131n ard\u0131ndan, ele ge\u00e7irince babas\u0131n\u0131n vasiyetini yerine getirerek, Osman Gazi’nin naa\u015f\u0131n\u0131 Bursa’ya nakletti ve buray\u0131 devletin yeni merkezi yapt\u0131. Orhan Bey’in komutanlar\u0131ndan Ak\u00e7akoca ve Karam\u00fcrsel ise \u0130stanbul k\u0131y\u0131lar\u0131na kadar ak\u0131nlarda bulunuyorlard\u0131. Bu fetih ve ak\u0131nlardan tel\u00e2\u015flanan Bizans \u0130mparatoru Andranikos b\u00fcy\u00fck bir ordunun ba\u015f\u0131nda Osmanl\u0131lara kar\u015f\u0131 harekete ge\u00e7tiyse de Maltepe (Palekanon) Sava\u015f\u0131’nda a\u011f\u0131r bir yenilgi ald\u0131 (1329). Bu zafer, \u0130znik ve \u0130zmit’in ele ge\u00e7irilmesini kolayla\u015ft\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Rumeliye Ge\u00e7i\u015f; Karasi Beyli\u011finde ba\u015flayan taht m\u00fccadelelerinden istifade eden Orhan Bey, Bal\u0131kesir ve civar\u0131n\u0131 topraklar\u0131na katarak, ileride ger\u00e7ekle\u015fecek olan Rumeli fetihleri i\u00e7in m\u00fchim bir mevkiye sahip olmu\u015ftur. Nitekim Karasi Beyli\u011finin deniz g\u00fcc\u00fc ve Hac\u0131 \u0130l Bey, Evrenos Bey gibi de\u011ferli komutanlar art\u0131k Osmanl\u0131lar\u0131n emrine girmi\u015flerdir. Bizans i\u00e7indeki taht kavgalar\u0131 ve Bulgar-S\u0131rp sald\u0131r\u0131lar\u0131 kar\u015f\u0131s\u0131nda, gittik\u00e7e g\u00fc\u00e7lenen Osmao\u011fullar\u0131ndan yard\u0131m isteyen Kantakuzen’in talebi \u00fczerine Orhan Bey’in o\u011flu S\u00fcleyman, bir orduyla Rumeli’ye ge\u00e7ti (1345). Edirne’yi ku\u015fatan Bulgar-S\u0131rp kuvvetlerini bozan S\u00fcleyman Pa\u015fa bu zaferin kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Gelibolu’daki \u00c7impe Kalesi’ni Bizans’tan ald\u0131. B\u00f6ylece Osmanl\u0131lar ilk kez Rumeli yakas\u0131nda bir \u00fcs elde etmi\u015f oluyordu (1356). S\u00fcleyman pa\u015fa Gelibolu’nun ard\u0131ndan Tekirda\u011f’a kadar olan b\u00f6lgeleri de ele ge\u00e7irerek buralara Anadolu’dan getirilen T\u00fcrkmenleri yerle\u015ftirdi. B\u00f6ylece Rumeli’de de T\u00fcrkle\u015fme hareketi ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. S\u00fcleyman Pa\u015fa’n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra Rumeli’deki fetihler i\u00e7in karde\u015fi Murat Bey g\u00f6revlendirildi (1359). Ancak 1362’de babas\u0131 Orhan Bey’in de \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine Murat Bey, Bursa’ya d\u00f6nd\u00fc ve Osmanl\u0131lar\u0131n 3. h\u00fck\u00fcmdar\u0131 olarak tahta \u00e7\u0131kt\u0131 (1362).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rumeli ve Balkanlarda Fetihler; I.Murat (H\u00fcdavendigar) \u00f6nce tahtta hak iddia eden karde\u015flerini bertaraf etmekle i\u015fe ba\u015flad\u0131 ve bu arada elden \u00e7\u0131kan Ankara’y\u0131 yeniden ald\u0131. Anadolu’da birli\u011fin sa\u011flanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan Murat H\u00fcdavendigar, inkitaya u\u011frayan Rumeli ve Balkanlar\u0131n fethine y\u00f6neldi. Bu s\u0131rada Balkanlar kar\u015f\u0131kl\u0131k i\u00e7indeydi. Bir taraftan S\u0131rp H\u00fck\u00fcmdar\u0131 D\u00fc\u015fan’\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc ile S\u0131rplar aras\u0131nda i\u00e7 m\u00fccadeleler \u015fiddetlenmi\u015f, \u00f6te yandan Macar Kral\u0131 Layo\u015f, Balkanlarda Ortadokslara olan bask\u0131lar\u0131 art\u0131rm\u0131\u015ft\u0131. Evrenos ve Hac\u0131 \u0130l Bey komutas\u0131ndaki kuvvetler bu durumdan da yararlanarak Ke\u015fan’dan Dimetoka’ya kadar olan yerleri fazla bir mukavemet g\u00f6rmeden ele ge\u00e7irmi\u015flerdi. Sazl\u0131dere Zaferi ile Edirne ve Filibe, Lala \u015eahin Pa\u015fa taraf\u0131ndan fethedildi (1363\/4). Bu sava\u015flarda Bulgarlar\u0131n yan\u0131nda yer alan Bizans bar\u0131\u015f yapmak zorunda kald\u0131. T\u00fcrk ilerleyi\u015fini durdurmak isteyen Macar, Bulgar,S\u0131rp ve Ulahlardan m\u00fcte\u015fekkil bir Ha\u00e7l\u0131 ordusu Macar Kral\u0131 Layo\u015f’un liderli\u011finde Edirne \u00fczerine y\u00fcr\u00fcd\u00fc. Ancak Meri\u00e7 sahilindeki S\u0131rp S\u0131nd\u0131\u011f\u0131 denilen mevkiide, kalabal\u0131k Ha\u00e7l\u0131 ordusunu haz\u0131rl\u0131ks\u0131z yakalayan 10 bin ki\u015filik kuvvetiyle Hac\u0131 \u0130l Bey, b\u00fcy\u00fck bir bozguna u\u011fratt\u0131 (1364). S\u0131rp S\u0131nd\u0131\u011f\u0131 zaferiyle Osmanl\u0131lar, Balkanlardaki fetihlerine h\u0131z verdiler ve bunu kolayla\u015ft\u0131raca\u011f\u0131 i\u00e7in Osmanl\u0131 ba\u015fkenti Bursa’dan Edirne’ye nakledildi. Fetihler kar\u015f\u0131s\u0131nda \u00e7aresiz kalan Bulgarlar T\u00fcrk himayesini kabul etmek zorunda kald\u0131lar (1369). \u00c7irmen Zaferi ile (1372) Bat\u0131 Trakya ve Makedonya’n\u0131n bir k\u0131sm\u0131 Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetine girdi ve Selanik ile K\u00f6stendil’in de ele ge\u00e7irilmesinin ard\u0131ndan S\u0131rp Kral\u0131 Lazar, vergi verip, gerekti\u011finde asker g\u00f6ndermek \u015fart\u0131yla Osmanl\u0131larla bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131 imzalad\u0131(1374). Yakla\u015f\u0131k on y\u0131l s\u00fcren m\u00fccadelede, Rumeli ve Balkanlarda fethedilen b\u00f6lgelere Anadolu’dan m\u00fctemadiyen T\u00fcrk n\u00fcfus kayd\u0131r\u0131larak b\u00f6lgede demografik dengeler Osmanl\u0131lar lehine de\u011fi\u015ftirilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. Bu tarihten sonra bir m\u00fcddet Balkanlardaki fetihlere ara verilmi\u015f ve Anadolu’da T\u00fcrk birli\u011fini sa\u011flamla\u015ft\u0131rmaya y\u00f6nelik d\u00fczenlemelere ge\u00e7ilmi\u015ftir. Bu maksatla I. Murat, o\u011flu B\u00e2yezid’i Germiyan beyinin k\u0131z\u0131 ile evlendirmi\u015f; Tav\u015fanl\u0131, Emet ve Simav gelinin \u00e7eyizi olarak Osmanl\u0131lara verilmi\u015ftir. Ayn\u0131 \u015fekilde Ak\u015fehir, Yalva\u00e7, Bey\u015fehri gibi baz\u0131 \u015fehir ve kasabalar Hamido\u011fullar\u0131’ndan para kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131 sat\u0131n al\u0131nm\u0131\u015f, Candaro\u011fullar da Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetine girmi\u015fti. Art\u0131k Osmanl\u0131lar\u0131n kar\u015f\u0131s\u0131nda tek bir g\u00fc\u00e7 kalm\u0131\u015ft\u0131; Karamano\u011fullar\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Alaaddin Ali Bey, Osmanl\u0131lar\u0131n yeniden Balkanlara y\u00f6nelmesini de f\u0131rsat bilerek, harekete ge\u00e7mi\u015f ancak I. Murat Konya \u00f6nlerinde Karamano\u011fullar\u0131n\u0131 yendi\u011finde Karaman beyi af dilemek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r(1387)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Murat H\u00fcdavendigar’\u0131n yeniden Rumeli’ye y\u00f6nelmesiyle birlikte Ni\u015f ve Sofya da dahil olmak \u00fczere b\u00fct\u00fcn Bulgaristan fethedildi.(1385\/88). Timurta\u015f Pa\u015fa’n\u0131n S\u0131rp kuvvetleri taraf\u0131ndan bask\u0131na u\u011frat\u0131l\u0131p, yenilmesi \u00fczerine cesaretlenen Bulgar, Leh, \u00c7ek ve Macar krallar\u0131 da S\u0131rplar\u0131n yan\u0131nda yer ald\u0131lar. Fakat \u00c7andarl\u0131 Ali Pa\u015fa, Bulgar Kral\u0131 \u015ei\u015fman’\u0131 esir alarak Bulgarlar\u0131 bu ittifak\u0131n d\u0131\u015f\u0131na att\u0131. Buna ra\u011fmen Ha\u00e7l\u0131 ordusu ilerleyi\u015fini s\u00fcrd\u00fcr\u00fcnce, I. Murat ordusunun ba\u015f\u0131na ge\u00e7erek d\u00fc\u015fman\u0131 Kosova’da kar\u015f\u0131lad\u0131. I.Murat’\u0131n o\u011fullar\u0131 B\u00e2yezid ve Yakup’un da yer ald\u0131\u011f\u0131 Osmanl\u0131 birlikleri b\u00fcy\u00fck bir zafer kazand\u0131. S\u0131rp Kral\u0131 Lazar ve o\u011flu esir edilmi\u015f, d\u00fc\u015fman kuvvetlerinin b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 imha olmu\u015ftu. (20 haziran 1389). Fakat I.Murat sava\u015f meydan\u0131n\u0131 gezerken bir S\u0131rp taraf\u0131ndan han\u00e7erlenerek \u015fehit d\u00fc\u015ft\u00fc. Bunun \u00fczerine S\u0131rp kral\u0131 da Osmanl\u0131 askerleri taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Osmanl\u0131lar i\u00e7in Balkanlarda tutunabilmek yolunda \u00f6l\u00fcm kal\u0131m sava\u015f\u0131 olarak g\u00f6r\u00fclen I.Kosova Zaferi S\u0131rplar taraf\u0131ndan asla unutulmam\u0131\u015ft\u0131r. G\u00fcn\u00fcm\u00fczde dahi masum M\u00fcsl\u00fcman halka y\u00f6nelik vah\u015fetin arkas\u0131nda bu ma\u011fl\u00fbbiyetin ezikli\u011fi ve intikam hissi yatmaktad\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Anadolu’da T\u00fcrk Birli\u011fi’nin Sa\u011flanmas\u0131; I. Murat’\u0131n \u015fehit edilmesinin ard\u0131ndan o\u011flu B\u00e2yezid, devlet adamlar\u0131n\u0131n ittifak\u0131yla h\u00fck\u00fcmdar il\u00e2n edildi. Babas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc f\u0131rsat bilen Anadolu’daki beyliklerin Osmanl\u0131lar’a b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 topraklar\u0131 yeniden ele ge\u00e7irmek maksad\u0131yla harekete ge\u00e7tiklerini haber alan B\u00e2yezid, s\u00fcratle Anadolu’ya d\u00f6nd\u00fc. 1390 y\u0131l\u0131nda Germiyan, Ayd\u0131n, Mente\u015fe ve Saruhan beylikleri ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131. Ertesi y\u0131l Hamido\u011fullar\u0131 Beyli\u011fi topraklar\u0131 ele ge\u00e7irildi ve bu beyliklerin yer ald\u0131\u011f\u0131 topraklarda Anadolu beylerbeyli\u011fi ad\u0131yla idar\u00ee bir \u00fcnite olu\u015fturuldu. Ard\u0131ndan Osmanl\u0131lar\u0131n en \u00f6nemli rakip olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Karaman Beyli\u011fine y\u00f6nelen Y\u0131ld\u0131r\u0131m B\u00e2yezid, Konya’y\u0131 ku\u015fatt\u0131. Alaaddin Ali Bey’in bar\u0131\u015f talebi, Bey\u015fehir ve \u00e7evresinin Osmanl\u0131lara b\u0131rak\u0131lmas\u0131yla kabul edildi.(1391). Fakat Y\u0131ld\u0131r\u0131m B\u00e2yezid’in Mora ile ilgilenmesini f\u0131rsat bilerek Ankara Sancak Beyi Sar\u0131 Timurta\u015f Pa\u015fa’y\u0131 esir almas\u0131 \u00fczerine, Y\u0131ld\u0131r\u0131m B\u00e2yezid, Alaaddin Bey’e kesin bir darbe vurmaya karar verdi. Anadolu’ya ge\u00e7en Y\u0131ld\u0131r\u0131m, \u00fc\u00e7 g\u00fcn s\u00fcren sava\u015f\u0131n ard\u0131ndan ele ge\u00e7irilen Alaaddin Bey’i ortadan kald\u0131rd\u0131 ve topraklar\u0131 Osmanl\u0131lara \u00fclkesine dahil edildi(1397). Karamano\u011flu tehlikesinin bertaraf edilmesiyle, Anadolu’da Osmanl\u0131lara direnebilecek en g\u00fc\u00e7l\u00fc devlet olarak Kad\u0131 Burhaneddin devleti kalm\u0131\u015f idi. Daha 1392 y\u0131l\u0131nda, Kad\u0131 Burhaneddin’in m\u00fcttefiki durumundaki Candaro\u011flu S\u00fcleyman an\u00ee bir bask\u0131nla \u00f6ld\u00fcr\u00fcl\u00fcp beyli\u011fin Kastamonu \u015fubesi ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131 (1392). Ard\u0131ndan, ertesi y\u0131l Amasya ve Merzifon civar\u0131 Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetine al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131. Kad\u0131 Burhaneddin’in 1398’de Kara Y\u00fcl\u00fck taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi \u00fczerine, ona ba\u011fl\u0131 Sivas, Tokat, Kayseri, Malatya gibi \u015fehirler birer birer ele ge\u00e7irildi. B\u00f6ylece F\u0131rat’\u0131n bat\u0131s\u0131nda kalan Anadolu topraklar\u0131 Osmanl\u0131 sanca\u011f\u0131 alt\u0131nda birle\u015ftirilmi\u015f oluyordu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Y\u0131ld\u0131r\u0131m B\u00e2yezid’in \u0130stanbul Ku\u015fatmas\u0131 ve Balkanlardaki Fetihleri. Y\u0131ld\u0131r\u0131m B\u00e2yezid’in Karaman seferine anla\u015fma gere\u011fi kat\u0131lan Bizans \u0130mparatoru V.Yuannis’in o\u011flu Manuel’in, babas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine anla\u015fmay\u0131 \u00e7i\u011fneyerek \u0130stanbul’a ka\u00e7mas\u0131 sebebiyle Y\u0131ld\u0131r\u0131m, \u0130stanbul’u ku\u015fatmaya karar verdi. 1391’de ba\u015flayan ilk muhasara 1396 y\u0131l\u0131na kadar s\u00fcrd\u00fcr\u00fcld\u00fc. Bu maksatla \u0130stanbul Bo\u011faz\u0131’nda Anadolu Hisar\u0131 in\u015fa edildi. \u015eehre d\u0131\u015f yard\u0131mlar\u0131n gelmesini \u00f6nlemeyi ve ia\u015fe zorlu\u011fu alt\u0131nda savunmay\u0131 k\u0131rmay\u0131 hedefleyen bu muhasara Timur’un Anadolu’ya ula\u015fmas\u0131na kadar fas\u0131lalarla devam ettirilmi\u015ftir. Bu ku\u015fatma s\u00fcrerken bir yandan da Y\u0131ld\u0131r\u0131m, Bulgaristan, Arnavutluk ve Bosna taraflar\u0131nda fetih hareketlerine devam etmekteydi. Ku\u015fatma alt\u0131ndaki Bizans’\u0131n da talebi ile T\u00fcrklere kar\u015f\u0131 yeni bir Ha\u00e7l\u0131 ittifak\u0131 olu\u015fturan Macar Kral\u0131 Sigismund, \u0130ngiltere dahil b\u00fct\u00fcn Avrupa devletlerinden toplad\u0131\u011f\u0131 120 bin ki\u015filik bir orduyla harekete ge\u00e7ti. Y\u0131ld\u0131r\u0131m B\u00e2yezid d\u00fc\u015fman\u0131 \u015fa\u015f\u0131rtan bir h\u0131zla Ni\u011fbolu Ovas\u0131’nda d\u00fc\u015fman\u0131 kar\u015f\u0131lad\u0131. 50-60 bin ki\u015filik Osmanl\u0131 ordusu, say\u0131ca \u00e7ok \u00fcst\u00fcn olan Ha\u00e7l\u0131 ordusunu b\u00fcy\u00fck bir bozguna u\u011fratt\u0131. Sava\u015f meydan\u0131ndan kurtulabilenler, ka\u00e7arken Tuna’da bo\u011fuldular.(1396) Ha\u00e7l\u0131lardan geriye sadece muazzam bir ganimet kalm\u0131\u015ft\u0131. Bu ganimetle, Edirne ve Bursa’da pek \u00e7ok cami, medrese ve imaret in\u015fa edilmi\u015ftir. Zaferin ard\u0131ndan, Efl\u00e2k, Bosna, Macaristan ve Mora \u00fczerine seferler d\u00fczenlendi. \u0130tibar\u0131 bu zaferle bir kat daha artan Y\u0131ld\u0131r\u0131m, Ni\u011fbolu d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcnde Anadolu birli\u011fini kurmaya y\u00f6nelik niha\u00ee ad\u0131mlar\u0131 atmaya ba\u015flayacakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ankara Sava\u015f\u0131 ve Fetret Devri: Y\u0131ld\u0131r\u0131m B\u00e2yezid, F\u0131rat boylar\u0131na kadar topraklar\u0131n\u0131 geni\u015fletti\u011fi s\u0131rada, Timur da \u0130ran, Azerbaycan ve Irak’\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015fti. Baz\u0131 Anadolu beyleri Timur’a s\u0131\u011f\u0131n\u0131rken, \u00fclkeleri istil\u00e2 edilen Celayirli Ahmet ve Karakoyunlu Kara Yusuf da Y\u0131ld\u0131r\u0131m B\u00e2yezid’in yan\u0131na ka\u00e7m\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6ylece her iki devlet biribirine s\u0131n\u0131r kom\u015fusu olmu\u015f, ancak bu durum iki h\u00fck\u00fcmdar\u0131n da T\u00fcrk d\u00fcnyas\u0131n\u0131n liderli\u011fine oynamalar\u0131 sebebiyle olumsuz neticeler do\u011furmu\u015ftur. Timur, Osmanl\u0131lara s\u0131\u011f\u0131nan Celayirli Ahmet ve Kara Yusuf’un iade edilmemesini bahane edip Sivas’\u0131 ku\u015fatm\u0131\u015f ve kendisine teslim edilmesine ra\u011fmen \u015fehiri tahrip etmi\u015fti(1400). Bu olaydan sonra da her iki h\u00fck\u00fcmdar aras\u0131nda mektupla\u015fmalar devam etti. Fakat Timur’un, Anadolu beyliklerine topraklar\u0131n\u0131n geri verilmesi ve baz\u0131 \u015fehirlerin kendine b\u0131rak\u0131lmas\u0131 gibi talepleri Y\u0131ld\u0131r\u0131m taraf\u0131ndan reddedildi. Dolay\u0131s\u0131yla iki fatih i\u00e7in sava\u015f art\u0131k ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz h\u00e2le gelmi\u015fti. 160 binlik Timur’un ordusunu, 70 bin ki\u015fiyle \u00c7ubuk Ovas\u0131’nda kar\u015f\u0131layan Y\u0131ld\u0131r\u0131m B\u00e2yezid, sava\u015f\u0131n ba\u015flar\u0131nda \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ele ge\u00e7irdi. Ancak Timur’un saf\u0131nda eski beylerini g\u00f6ren baz\u0131 askerlerin saf de\u011fi\u015ftirmesi ve Kara Tatarlar\u0131n Osmanl\u0131 ordusunun arkas\u0131n\u0131 \u00e7evirmesi sava\u015f\u0131n talihini de\u011fi\u015ftirdi. Bir avu\u00e7 askerle direnmeye \u00e7al\u0131\u015fan Y\u0131ld\u0131r\u0131m B\u00e2yezid sonunda esir edildi (26 Temmuz 1402). Ankara Sava\u015f\u0131’n\u0131 kazanan Timur, Anadolu beyliklerini tekrar ihya etti ve b\u00f6ylece Anadolu T\u00fcrk birli\u011fi par\u00e7aland\u0131. Balkanlardaki T\u00fcrk ilerleyi\u015fi durdu\u011fu gibi bir k\u0131s\u0131m topraklar da elden \u00e7\u0131kt\u0131. Y\u0131ld\u0131r\u0131m’\u0131n o\u011fullar\u0131 aras\u0131ndaki taht m\u00fccadeleleri Osmanl\u0131 devletinin “Fetret Devri” boyunca 12 y\u0131l m\u00fcddetle devam etti. \u015eayet bu sava\u015f ger\u00e7ekle\u015fmemi\u015f olsayd\u0131, hi\u00e7bir direnme g\u00fcc\u00fc kalmayan \u0130stanbul b\u00fcy\u00fck bir ihtimalle Y\u0131ld\u0131r\u0131m B\u00e2yezid zaman\u0131nda T\u00fcrklerin eline ge\u00e7ecekti. Dolay\u0131s\u0131yla Ankara Sava\u015f\u0131 Osmanl\u0131lar\u0131 en az 50 y\u0131l geriye g\u00f6t\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr.Esir d\u00fc\u015fen Y\u0131ld\u0131r\u0131m B\u00e2yezid, yedi ay boyunca Timur’un yan\u0131nda \u015fehir \u015fehir dola\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131ktan sonra \u00fcz\u00fcnt\u00fcs\u00fcnden ecele yenik d\u00fc\u015ft\u00fc. Osmanl\u0131 \u015fehzadeleri taht\u0131n sahibi olabilmek i\u00e7in k\u0131yas\u0131ya birbirleriyle m\u00fccadele etmeye ba\u015flad\u0131lar. Bu m\u00fccadele \u00c7elebi Mehmet’in tek ba\u015f\u0131na devlet idaresine h\u00e2kim olu\u015funa kadar devam etti (1413). \u00c7elebi Mehmet karde\u015fleri S\u00fcleyman, \u0130sa ve Musa \u00c7elebi’yi bertaraf ettikten sonra Anadolu T\u00fcrk birli\u011fini yeniden tesis etmek i\u00e7in \u00e7aba sarf etti. G\u00fc\u00e7lenen Karamao\u011fullar\u0131n\u0131n n\u00fcfuzunu k\u0131rd\u0131, Karamano\u011flu Mehmet Bey’in eline ge\u00e7en Osmanl\u0131 topraklar\u0131n\u0131 geri ald\u0131. Candaro\u011fullar\u0131 beyli\u011finden \u00c7ank\u0131r\u0131’y\u0131 ve ard\u0131ndan Canik (Samsun) b\u00f6lgesini yeniden Osmanl\u0131 \u00fclkesine katt\u0131. Fakat \u015eehzade Mustafa ve Simavna Kad\u0131s\u0131 o\u011flu \u015eeyh Bedreddin’in isyanlar\u0131 \u00fclkeyi kar\u0131\u015ft\u0131rmaktayd\u0131.(1419) \u015eehzade Murat Rumeli ve Manisa’da ortaya \u00e7\u0131kan bu isyan\u0131 bast\u0131rd\u0131, \u015eeyh Bedreddin ve adamlar\u0131 yakalanarak idam edildi. Timur’un beraberinde g\u00f6t\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc Mustafa \u00c7elebi de Anadolu’ya d\u00f6nd\u00fc\u011f\u00fcnde tahtta hak iddia etmi\u015fti. \u015eehzade Mustafa’n\u0131n Sel\u00e2nik’te ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 isyan bast\u0131r\u0131ld\u0131. Asi \u015fehzade Bizans’a s\u0131\u011f\u0131nmak zorunda kald\u0131. \u00c7elebi Mehmet \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fc zaman Osmanl\u0131 \u00fclkesinde s\u00fck\u00fbnet b\u00fcy\u00fck oranda tesis edilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131 (1421).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Babas\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck yard\u0131mc\u0131s\u0131 olan \u015fehzade Murat tahta \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 zaman Bizans taraf\u0131ndan kar\u015f\u0131s\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131lan amcas\u0131 Mustafa \u00c7elebi’nin isyan\u0131n\u0131 bir kez daha bast\u0131rd\u0131 ve Bizans’\u0131 cezaland\u0131rmak i\u00e7in \u0130stanbul’u ku\u015fatt\u0131(1422). Bu defa k\u00fc\u00e7\u00fck karde\u015fi \u015eehzade Mustafa’n\u0131n isyan haberini alan II.Murat, ku\u015fatmay\u0131 kald\u0131rarak karde\u015fini cezaland\u0131rmak zorunda kald\u0131. \u0130syanc\u0131lar\u0131n yan\u0131nda yer alan Anadolu beyliklerine kar\u015f\u0131 harekete ge\u00e7en II.Murat, Candaro\u011flu \u0130sfendiyar Bey’i itaat alt\u0131na ald\u0131. \u0130zmir Beyi C\u00fcneyd’i ortadan kald\u0131r\u0131p, \u0130zmir, Ayd\u0131n ve Mente\u015fe civar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irdi. Germiyano\u011flu Yakub Bey’in \u00e7ocu\u011fu olmad\u0131\u011f\u0131ndan, topraklar\u0131n\u0131 Osmanl\u0131lara b\u0131rakmay\u0131 vasiyet etmi\u015fti. Onun \u00f6l\u00fcm\u00fcyle Germiyan ili de Osmanl\u0131lara kat\u0131lm\u0131\u015f oldu(1428). Balkanlarda da durum Osmanl\u0131lar lehine d\u00fczelmeye ba\u015flad\u0131. Nitekim Fetret devri s\u0131ras\u0131nda elden \u00e7\u0131kan topraklar geri al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 gibi, 1440’a kadar Belgrat hari\u00e7 b\u00fct\u00fcn S\u0131rp topraklar\u0131 Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetine girmi\u015fti. Fakat Erdel ve Efl\u00e2k’ta \u00fcst \u00fcste gelen baz\u0131 k\u00fc\u00e7\u00fck bozgunlar Avrupa’da b\u00fcy\u00fck bir sevin\u00e7le kar\u015f\u0131lanarak, Osmanl\u0131lara kar\u015f\u0131 yeni bir Ha\u00e7l\u0131 seferinin tertip edilmesine cesaret vermi\u015fti. II. Murat, Balkanlardaki Osmanl\u0131 varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 tehlikeye atmamak i\u00e7in Macarlarla Segedin Antla\u015fmas\u0131n\u0131 imzalad\u0131 (1444) ve bu anla\u015fmadan sonra tahttan feragat etti. K\u00fc\u00e7\u00fck ya\u015ftaki o\u011flu II. Mehmet’in h\u00fck\u00fcmdar olmas\u0131n\u0131 f\u0131rsat bilen Macarlar anla\u015fmay\u0131 bozdu ve yeni bir Ha\u00e7l\u0131 ittifak\u0131 olu\u015fturuldu. II. Murat yeniden ordunun ba\u015f\u0131na ge\u00e7erek d\u00fc\u015fman\u0131 Varna Sava\u015f\u0131’nda kar\u015f\u0131lad\u0131. Macar kral\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. Ha\u00e7l\u0131lar\u0131n lideri durumundaki Jan H\u00fcnyad g\u00fc\u00e7l\u00fckle ka\u00e7abildi(1444). \u00c7andarl\u0131 Halil Pa\u015fa’n\u0131n \u0131srar\u0131yla ikinci kez tahta \u00e7\u0131kan II. Murat, Mora ve Arnavutluk’a sefer d\u00fczenledi. Varna’n\u0131n intikam\u0131n\u0131 almak isteyen Jan H\u00fcnyad yeniden harekete ge\u00e7ti. Fakat II. Kosova Muharebesi’nde bir kez daha S\u0131rplar b\u00fcy\u00fck bir yenilgiye u\u011frat\u0131ld\u0131 (1448). Varna ve Kosova sava\u015flar\u0131yla Osmanl\u0131lar Balkanlardaki durumunu iyice g\u00fc\u00e7lendirmi\u015f, Bizans’\u0131n bat\u0131dan yard\u0131m alma umutlar\u0131 ise tamamen ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r. II. Murat 48 ya\u015f\u0131nda \u00f6l\u00fcnce II. Mehmet yeniden Osmanl\u0131 taht\u0131n\u0131n sahibi olmu\u015f (1451) ve Osmanl\u0131 Devleti art\u0131k bu d\u00f6nemde tam bir cihan devleti h\u00e2line gelmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Fatih ve Cihan Devleti’nin Do\u011fu\u015fu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u0130stanbul’un Fethi: II. Mehmet, babas\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fc \u00fczerine ikinci kez Osmanl\u0131 taht\u0131na oturdu\u011funda, devletin ortas\u0131nda bir \u015fer adac\u0131\u011f\u0131 halinde kalm\u0131\u015f k\u00f6hne Bizans’\u0131 ortadan kald\u0131rmay\u0131 \u00f6ncelikle hedef olarak belirlemi\u015fti. B\u00f6ylelikle Osmanl\u0131 devleti tam bir cihan devleti haline gelebilecekti. Hedefini ger\u00e7ekle\u015ftirmek i\u00e7in ilkin S\u0131rbistan ve Efl\u00e2k ile anla\u015fma imzalayan Fatih, Karamano\u011flu tehlikesini de ge\u00e7ici de olsa bertaraf etti. Bizans’a ula\u015fabilecek muhtemel yard\u0131m\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in Bo\u011faz’\u0131n Avrupa yakas\u0131na Rumeli Hisar’\u0131n\u0131 yapt\u0131rarak ku\u015fatma haz\u0131rl\u0131klar\u0131n\u0131 tamamlad\u0131. Nihayet ku\u015fat\u0131lan \u0130stanbul’a kar\u015f\u0131 6 Nisan 1453’te kara ve denizden sald\u0131r\u0131 ba\u015flat\u0131ld\u0131. II. Mehmet, Edirne’de d\u00f6kt\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc \u00e7a\u011f\u0131n\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc toplar\u0131yla \u0130stanbul surlar\u0131n\u0131 karadan sarsarken 18 Nisan’da donanma b\u00fct\u00fcn \u0130stanbul adalar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7iriyordu. Fakat, Hali\u00e7’in zincirle kapat\u0131lmas\u0131 sebebiyle kara ve deniz birlikleri m\u00fc\u015fterek bir harek\u00e2ta ge\u00e7emiyor ve bu durum da ku\u015fatman\u0131n ba\u015far\u0131s\u0131na g\u00f6lge d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcyordu. Nihayet 22 Nisan’da Osmanl\u0131 donanmas\u0131n\u0131n karadan Hali\u00e7’e indirilmesi gibi m\u00fcthi\u015f bir plan\u0131n ger\u00e7ekle\u015ftirilmesi, ku\u015fatman\u0131n seyrini de\u011fi\u015ftirmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Seksen par\u00e7al\u0131k donanmay\u0131 bir anda kar\u015f\u0131lar\u0131nda g\u00f6ren Bizans’\u0131n direnme g\u00fcc\u00fc art\u0131k k\u0131r\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. 29 May\u0131s 1453’teki niha\u00ee harek\u00e2tla \u0130stanbul fethedildi\u011finde, II. Mehmet, Peygamberimizin m\u00fcjdesine mazhar oluyor ve “feth-i m\u00fcbin” ile “Fatih”lik \u015ferefini elde ediyordu. Bizans’\u0131n ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131 hem T\u00fcrk tarihi hem de d\u00fcnya tarihi a\u00e7\u0131s\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir \u00f6neme sahiptir. Bu fetihle Osmanl\u0131 Devleti, art\u0131k tam bir cihan devleti h\u00e2line gelmi\u015f, \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131 ve Avrupa i\u00e7inde b\u00fcy\u00fck bir prestij ve g\u00fc\u00e7 kazanm\u0131\u015ft\u0131r. Avrupa i\u00e7in bu fetih \u00e7a\u011f a\u00e7\u0131p, \u00e7a\u011f kapayan bir fetihtir. Katolik Avrupa’n\u0131n, Ortadoks d\u00fcnyas\u0131yla b\u00fct\u00fcnle\u015fme \u00e7abalar\u0131, \u0130stanbul’un fethiyle \u00f6nlenmi\u015f, aksine Balkanlar\u0131 da tamamen ele ge\u00e7irmek suretiyle Fatih, k\u0131sa zamanda Ortadokslar\u0131 himayesi alt\u0131na alm\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim Papa V.Nikola’n\u0131n T\u00fcrklere kar\u015f\u0131 harekete ge\u00e7ilmesi fikri pek taraftar bulamam\u0131\u015f, aksine, Ege adalar\u0131ndaki halk, Balkanlardaki baz\u0131 despotluklar ve prensler Fatih’i \u0130stanbul’un fethinden dolay\u0131 kutlayan mektuplar yazm\u0131\u015flard\u0131r. Papa’n\u0131n iste\u011fine sadece Almanya, Napoli ve Venedik olumlu cevap vermi\u015f fakat onlar da kendilerinden ziyade S\u0131rp, Macar ve Arnavutlar\u0131 k\u0131\u015fk\u0131rtarak sonu\u00e7 almaya \u00e7al\u0131\u015fm\u0131\u015flard\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Fatih’in Bat\u0131 Politikalar\u0131:<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S\u0131rbistan Seferleri; \u0130stanbul’un fethinden sonra Osmanl\u0131lara ba\u011fl\u0131l\u0131\u011f\u0131n\u0131 bildiren ve ele ge\u00e7irdi\u011fi baz\u0131 kaleleri geri veren S\u0131rplar Macarlar ile i\u015f birli\u011fi yaparak yeniden d\u00fc\u015fmanl\u0131klar\u0131n\u0131 g\u00f6stermeye ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Bunun \u00fczerine 1454-1457 aras\u0131nda \u00fc\u00e7 kez pe\u015fpe\u015fe S\u0131rbistan’a sefer d\u00fczenlendi. Belgrat d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn S\u0131rp topraklar\u0131 ele ge\u00e7irildi. S\u0131rp Kral\u0131 Bronkovi\u00e7’in \u00f6l\u00fcm\u00fcyle ba\u015flayan taht m\u00fccadelelerinden faydalanan Osmanl\u0131lar, S\u0131rplar\u0131 vergiye ba\u011flad\u0131lar. Taht kavgalar\u0131n\u0131n yeniden alevlenmesi \u00fczerine, Mora seferinde bulunan Fatih, S\u0131rp meselesine son verilmesini emretti. Mahmut Pa\u015fa, 1459’da ba\u015fkentleri Semendire’yi ele ge\u00e7irilerek Semendire Sancakbeyli\u011fini olu\u015fturdu. B\u00f6ylece S\u0131rbistan’da 350 y\u0131l s\u00fcrecek Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyeti ba\u015flam\u0131\u015f oluyordu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Arnavutluk Seferleri; Papal\u0131k ve Napoli krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n deste\u011fi ve k\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131yla harekete ge\u00e7en Arnavutluk h\u00e2kimi \u0130skender Bey, vurka\u00e7 takti\u011fi ile Osmanl\u0131 kuvvetlerine bask\u0131nlar d\u00fczenlemekteydi. Bunun \u00fczerine Fatih, bizzat sefere \u00e7\u0131kmaya karar verdi. 1465 y\u0131l\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen I.seferde, \u0130lbasan Kalesi’ni yapt\u0131r\u0131p, i\u00e7ine asker yerle\u015ftiren Fatih, Balaban Pa\u015fa’y\u0131 b\u00f6lge i\u00e7in g\u00f6revlendirerek, geri d\u00f6nd\u00fc. Ancak, Papa ve di\u011fer devletlerden ald\u0131\u011f\u0131 kuvvetlerle T\u00fcrklere sald\u0131ran \u0130skender Bey, Balaban Pa\u015fa’y\u0131 \u015fehit etti ve \u0130lbasan kalesi’ni ku\u015fatt\u0131. Bunun \u00fczerine Fatih II. Arnavutluk Seferi’ne \u00e7\u0131kt\u0131 (1467). Ele ge\u00e7irilen topraklarda yeni garnizonlar olu\u015fturuldu. Bu s\u0131rada \u0130skender Bey \u00f6lm\u00fc\u015f ve yerine o\u011flu Jean ge\u00e7mi\u015fti. Arnavutlukta ba\u015flayan karga\u015fa sebebiyle Fatih 3. kez Arnavutluk seferini ba\u015flatt\u0131. Arnavutlar\u0131n elinde kalm\u0131\u015f olan Kroya ve \u0130\u015fkodra ku\u015fat\u0131ld\u0131. Nihayet 1479’da Arnavutluk da bir Osmanl\u0131 vilayeti haline gelmi\u015f oluyordu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mora Seferleri; \u0130stanbul’un fethinden sonra Bizans \u0130mparatoru XII. Konstantin’in o\u011fullar\u0131, rakipleri Kantakuzen ailesine kar\u015f\u0131 Mora’da, Osmanl\u0131lar\u0131n yard\u0131m\u0131n\u0131 istemi\u015flerdi. Turahano\u011flu \u00d6mer Bey, ak\u0131nc\u0131lar\u0131 ile duruma m\u00fcdahale etti ve muhalifler bertaraf edildi. Fakat bu sefer iki karde\u015f aras\u0131nda m\u00fccadele ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6lge \u00fclkelerinin Mora’y\u0131 istil\u00e2 niyetlerini bilen Fatih 1458’de harekete ge\u00e7ti. Korent’i ele ge\u00e7iren Fatih, Mora’n\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131 merkeze ba\u011flayarak, burada bir sancak olu\u015fturdu. Atina ve di\u011fer b\u00f6lgeler ise Osmanl\u0131 y\u00f6netimini kabul etti. Karde\u015fi Dimitrios’a kar\u015f\u0131 Arnavutlar\u0131n deste\u011fini alan Tomas’\u0131n Osmanl\u0131larla yap\u0131lan anla\u015fmay\u0131 bozmas\u0131 \u00fczerine 2.kez Mora’ya sefer d\u00fczenlendi. Tomas, Papa’n\u0131n yan\u0131na ka\u00e7mak zorunda kald\u0131. B\u00f6lgeye \u00e7ok say\u0131da T\u00fcrk yerle\u015ftirildi. Venedikliler b\u00f6lge halk\u0131n\u0131 Osmanl\u0131lara kar\u015f\u0131 ayakland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015f\u0131yorlard\u0131. Ancak bunda ba\u015far\u0131 kazanamayan Venedik, Osmanl\u0131 kuvvetleri taraf\u0131ndan bozguna u\u011frat\u0131ld\u0131 (1465).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Efl\u00e2k ve Bo\u011fdan Seferleri; Y\u0131ld\u0131r\u0131m zaman\u0131nda vergiye ba\u011flanan Efl\u00e2k Prensli\u011fi’nin ba\u015f\u0131na Fatih taraf\u0131ndan Vlad (Kaz\u0131kl\u0131 Voyvoda) getirilmi\u015fti (1456). Osmanl\u0131lara ba\u011fl\u0131 g\u00f6r\u00fcnen Vlad asl\u0131nda gizliden gizliye d\u00fc\u015fmanl\u0131k ediyordu Vlad’\u0131n Fatih’in el\u00e7ilerini kaz\u0131\u011fa oturtarak \u00f6ld\u00fcrmesi \u00fczerine 1462 y\u0131l\u0131nda Fatih, Efl\u00e2k’a bir sefer d\u00fczenledi. Bo\u011fdan’dan da yard\u0131m alan Osmanl\u0131 kuvvetleri voyvoday\u0131 uzun s\u00fcre takip etti. Neticede, s\u0131\u011f\u0131nd\u0131\u011f\u0131 Macarlar\u0131n, Osmanl\u0131larla yapt\u0131\u011f\u0131 anla\u015fma \u00fczerine Vlad’\u0131 esir etmeleri ile mesele \u00e7\u00f6z\u00fcld\u00fc. Fatih voyvodal\u0131\u011fa Radul’u getirdi ve Efl\u00e2k bir Osmanl\u0131 eyaleti h\u00e2line geldi. 1455’ten itibaren Osmanl\u0131 H\u00e2kimiyetini tan\u0131yan Bo\u011fdan Prensli\u011fi’nin Kefe’nin fethinden sonra izledi\u011fi d\u00fc\u015fmanca siyaset \u00fczerine Osmanl\u0131 kuvvetleri 1476’da Bo\u011fdan’a girdi. Fatih’in bizzat ba\u015f\u0131nda oldu\u011fu Osmanl\u0131 kuvvetleri Bo\u011fdan ordusunu b\u00fcy\u00fck bir bozguna u\u011fratt\u0131. B\u00f6ylece Bo\u011fdan da yeniden Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetini tan\u0131m\u0131\u015f oluyordu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bosna-Hersek Seferleri; Osmanl\u0131lara vergi yoluyla ba\u011fl\u0131 olan Bosna Kral\u0131n\u0131n, anla\u015fmalara riayet etmemesi \u00fczerine \u00dcsk\u00fcp’ten harekete ge\u00e7en Fatih, Sadrazam Mahmut Pa\u015fa ve Turahano\u011flu \u00d6mer Bey’e Bosna’n\u0131n tamamen fethedilmesi emrini vermi\u015fti. 1463 y\u0131l\u0131ndaki seferle Bosna Kral\u0131 Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetini yeniden tan\u0131d\u0131. Ancak \u015feyh\u00fclislam\u0131n da fetvas\u0131yla sonra \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc ve bu topraklarda Bosna Sancakbeyli\u011fi olu\u015fturuldu. Fakat ordunun \u0130stanbul’a d\u00f6nmesi \u00fczerine ayn\u0131 y\u0131l, Macar kral\u0131 Bosna’ya girdi. \u0130kinci kez d\u00fczenlenen seferle Osmanl\u0131lar, Yay\u00e7e d\u0131\u015f\u0131ndaki b\u00fct\u00fcn kale ve \u015fehirleri yeniden ele ge\u00e7irdiler. Bosna seferleri esnas\u0131nda Hersek Kral\u0131 Stefan da \u00fclkesinin bir k\u0131s\u0131m topra\u011f\u0131n\u0131n Osmanl\u0131lara do\u011frudan ba\u011flanmas\u0131 \u015fart\u0131yla taht\u0131nda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Ancak 1483 y\u0131l\u0131nda Hersek tamamen Osmanl\u0131 topra\u011f\u0131 h\u00e2line gelecektir.Fatih, Bosna’y\u0131 Osmanl\u0131 topraklar\u0131na katt\u0131\u011f\u0131 zaman “Bogomil” mezhebindeki Bosnal\u0131lara \u00e7ok iyi davranm\u0131\u015ft\u0131. Hem Katolik hem de Ortadokslar\u0131n kendi kiliselerine almak i\u00e7in bask\u0131 yapt\u0131klar\u0131 Bogomiller bu sebeple Osmanl\u0131 y\u00f6netimine s\u0131cak bakm\u0131\u015flar ve kendilerine sa\u011flanan din ve vicdan h\u00fcrriyetinden etkilenerek zamanla M\u00fcsl\u00fcman olmu\u015flard\u0131. \u0130\u015fte bu M\u00fcsl\u00fcman Bosnal\u0131lara “Bo\u015fnak” denilmektedir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Fatih devrinde Osmanl\u0131lar\u0131n karada en g\u00fc\u00e7l\u00fc kom\u015fusu ve rakibi Macarlar, denizde ise Venedik idi. Macarlar bu d\u00f6nemde tek ba\u015flar\u0131na Osmanl\u0131larla ba\u015f edemeyeceklerini bildi\u011finden, do\u011frudan bir sava\u015f\u0131 g\u00f6ze alamam\u0131\u015f, Fatih de tabi\u00ee s\u0131n\u0131r olan Tuna’y\u0131 ge\u00e7meyi d\u00fc\u015f\u00fcnmemi\u015ftir. Ancak ak\u0131nc\u0131lar vas\u0131tas\u0131yla, Macaristan’a g\u00fcvenli\u011fin sa\u011flanmas\u0131na y\u00f6nelik y\u00fczlerce ba\u015far\u0131l\u0131 ak\u0131n d\u00fczenlenmi\u015ftir. Keza Venedik Cumhuriyeti de Osmanl\u0131larla do\u011frudan kar\u015f\u0131la\u015fmaktansa Balkanlardaki di\u011fer devletleri k\u0131\u015fk\u0131rtmay\u0131 ye\u011f tutmu\u015ftur. G\u00fc\u00e7l\u00fc donmas\u0131yla Mora ve Ege’deki adalara sahip olmak isteyen Venedik, Osmanl\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda istedi\u011fi sonucu alamam\u0131\u015f, aksine pek \u00e7ok ada ve k\u0131y\u0131 kaleleri Osmanl\u0131lar\u0131n eline ge\u00e7mi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ege Adalar\u0131n\u0131n Fethi; \u0130stanbul’u ele ge\u00e7iren Fatih, Bizans’a ait b\u00fct\u00fcn topraklar\u0131 h\u00e2kimiyeti alt\u0131nda birle\u015ftirmek istiyordu. B\u00f6ylece Bizans’\u0131n yeniden dirilmesini \u00f6nleyece\u011fi gibi, iktisad\u00ee ve siyas\u00ee a\u00e7\u0131dan da n\u00fcfuz alan\u0131n\u0131 geni\u015fletebilecekti. \u00d6ncelikle Anadolu k\u0131y\u0131s\u0131na yak\u0131n adalar\u0131 hedef alan Fatih, Bizans, Venedik ve Cenevizlilerin elindeki bu adalardan Anadolu’ya yap\u0131lan korsan ak\u0131nlar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcn\u00fc kesmi\u015f olacakt\u0131. \u0130kinci olarak Orta ve Do\u011fu Akdenizdeki adalar hedef al\u0131nm\u0131\u015ft\u0131 ki, bu adalar Fatih’in \u0130talya’ya yani eski Roma’ya ge\u00e7i\u015fini kolayla\u015ft\u0131racakt\u0131.( Nitekim Gedik Ahmet Pa\u015fa komutas\u0131ndaki bir Osmanl\u0131 donanmas\u0131 Napoli Krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n elindeki Otranto’yu fethetmi\u015f ve buradan G\u00fcney \u0130talya’ya ak\u0131nlar d\u00fczenlenmi\u015ftir.(1480) Fakat Fatih’in \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra ba\u015fa ge\u00e7en II. B\u00e2yezid, Gedik Ahmet Pa\u015fa’y\u0131 geri \u00e7a\u011f\u0131r\u0131nca, \u015fehir savunmas\u0131z kalm\u0131\u015f ve \u0130talyanlar kaleyi tekrar ele ge\u00e7irmi\u015flerdir).1456 y\u0131l\u0131nda \u00f6ncelikle \u00c7anakkale Bo\u011faz\u0131’na h\u00e2kim olan adalardan G\u00f6k\u00e7eada (\u0130mroz), Ta\u015foz Enez ve Semendirek adalar\u0131 ele ge\u00e7irildi. Ayn\u0131 tarihlerde Limni ve Midilli halk\u0131 T\u00fcrk y\u00f6netimine girmek i\u00e7in Osmanl\u0131lara ba\u015fvurmu\u015ftu. \u00d6nce Limni, ard\u0131ndan, uzun s\u00fcren ku\u015fatmay\u0131 m\u00fcteakip Midilli (1467) ele ge\u00e7irildi. Venedikliler 264 y\u0131ld\u0131r ellerinde tuttuklar\u0131 A\u011fr\u0131boz Adas\u0131’ndan Mora ve Ege adalar\u0131ndaki T\u00fcrk birliklerine kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 yo\u011funla\u015ft\u0131rmaktayd\u0131lar. Bunu \u00f6nlemek maksad\u0131yla A\u011fr\u0131boz’un fethine karar veren Osmanl\u0131lar neticede 17 g\u00fcn s\u00fcren ku\u015fatmadan sonra ama\u00e7lar\u0131na ula\u015ft\u0131lar. Epir despotunun elindeki Zanta, Kefalonya ve Ayamavra gibi adalar da Fatih’in saltanat\u0131n\u0131n son zamanlar\u0131nda Osmanl\u0131 topraklar\u0131na dahil edilmi\u015ftir. Ancak St. Jean \u015fovalyelerinin elindeki Rodos’a kar\u015f\u0131 giri\u015filen birka\u00e7 muhasara neticesiz kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Fatih’in Do\u011fu Politikas\u0131: Karadeniz Politikas\u0131; Osmanl\u0131lar, Anadolu’nun b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131 h\u00e2kimiyetleri alt\u0131na almalar\u0131na ra\u011fmen kuzeyde, Karadeniz k\u0131y\u0131s\u0131ndaki baz\u0131 yerler Trabzon Rumlar\u0131, Cenevizliler ve Candaro\u011fullar\u0131n\u0131n elinde bulunuyordu. Anadolu T\u00fcrk birli\u011finin sa\u011flanmas\u0131 ve ticaret g\u00fcvenli\u011fi a\u00e7\u0131s\u0131ndan bu b\u00f6lgelerin ele ge\u00e7irilmesi \u015fartt\u0131. \u0130\u015fte bu sebeplerle, Fatih karadan ve denizden kuvvetlerini harekete ge\u00e7irdi. 1461 y\u0131l\u0131nda Cenevizlilerin elindeki \u00f6nemli bir \u00fcs olan Amasra teslim olmak zorunda kald\u0131. Seferin kendisine kar\u015f\u0131 yap\u0131ld\u0131\u011f\u0131n\u0131 sanan Candaro\u011flu \u0130smail Bey, Kastamonu’yu terk ederek Sinop’a \u00e7ekildi. Bursa’ya d\u00f6nerek birliklerini takviye eden Fatih, Trabzon seferine \u00e7\u0131karken, Sinop da dahil Candaro\u011fullar\u0131n\u0131n topraklar\u0131n\u0131 sava\u015fmaks\u0131z\u0131n ele ge\u00e7irdi. Fatih’in as\u0131l amac\u0131 1204 y\u0131l\u0131nda L\u00e2tinlerin \u0130stanbul’u i\u015fgal etmesi \u00fczerine Bizans hanedan\u0131na mensup Komnenlerin ayr\u0131 bir devlet olu\u015fturduklar\u0131 Trabzon idi. Osmanl\u0131lara vergi vermeyi kabul eden Trabzon Rumlar\u0131 bir taraftan Fatih’in rakibi olan Uzun Hasan ile ittifak i\u00e7ine girmi\u015fti. Nihayet Fatih, karadan birliklerini Trabzon’a g\u00f6nderirken, bir donanma da Sinop’tan kalkarak b\u00f6lgeye y\u00f6neldi. Bu s\u0131rada Uzun Hasan’\u0131n Osmanl\u0131 ordusunu arkadan \u00e7evirebilece\u011fi ihtimaline kar\u015f\u0131 Fatih, ordusunu Sivas’\u0131n g\u00fcneyinden Yass\u0131\u00e7emen’e \u00e7evirdi. Uzun Hasan’\u0131n annesi Sara Hatun’un ricas\u0131 \u00fczerine Akkoyunlularla bir anla\u015fma yap\u0131ld\u0131. Anla\u015fmaya g\u00f6re Akkoyunlular, Trabzon Rumlar\u0131na yard\u0131m etmemeyi vaat etmi\u015flerdir. Anla\u015fman\u0131n akabinde kara ve denizden Trabzon yeniden ku\u015fat\u0131ld\u0131. \u00c7aresiz kalan Trabzon H\u00e2kimi David Komnen \u015fehri teslim etmeyi kabul etti (26 Ekim 1461). B\u00f6ylece 258 y\u0131l devam eden Trabzon Rum \u0130mparatorlu\u011fu da tarihe kar\u0131\u015fm\u0131\u015f oldu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Karadeniz’in Anadolu k\u0131y\u0131lar\u0131n\u0131 tamamen h\u00e2kimiyetine alan Fatih’in bundan sonraki hedefi, \u00f6nemli ticaret limanlar\u0131 olan Ceneviz kolonilerini ortadan kald\u0131rarak, Karadeniz’i tam bir T\u00fcrk g\u00f6l\u00fc yapmak idi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gedik Ahmet Pa\u015fa komutas\u0131ndaki donanma 1475 y\u0131l\u0131nda Kefe, Azak ve Menkup iskele ve kalelerini ele ge\u00e7irdi. B\u00f6ylece Osmanl\u0131lar, Alt\u0131norda Hanl\u0131\u011f\u0131’n\u0131n zay\u0131flamas\u0131yla ortaya \u00e7\u0131kan K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131 ile kom\u015fu oldu. Azak Kalesi’nin d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fclmesi sonucunda baz\u0131 Cenevizliler ile birlikte K\u0131r\u0131m hanlar\u0131ndan Mengli Giray Han da esir edilmi\u015fti. Mengli Giray Han’\u0131n \u0130stanbul’a getirilmesiyle K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131 Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetine girmi\u015f oldu. (1478). K\u0131r\u0131m hanlar\u0131 350 y\u0131l boyunca Osmanl\u0131lar\u0131n bat\u0131ya kar\u015f\u0131 en g\u00fc\u00e7l\u00fc m\u00fcttefikleri olarak hizmet vermi\u015flerdir.Anadolu’da T\u00fcrk Birli\u011finin Ger\u00e7ekle\u015fmesi; Osmanl\u0131lar\u0131n kurulu\u015f devrinden beri en cidd\u00ee rakipleri durumundaki Karamano\u011fullar\u0131, Fatih’in politikalar\u0131na kar\u015f\u0131, Akkoyunlu ve Meml\u00fbklu devletlerinin deste\u011fini sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 gibi, Venediklilerle de bir ittifak kurmakta sak\u0131nca g\u00f6rmemi\u015flerdi. Bu d\u00fc\u015fmanca tav\u0131r \u00fczerine Fatih 1466 y\u0131l\u0131nda Karamano\u011fullar\u0131 \u00fczerine y\u00fcr\u00fcmeye karar verdi. Beylik topraklar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck k\u0131sm\u0131 Osmanl\u0131lar\u0131n eline ge\u00e7mesine ra\u011fmen Fatih, Larende ve Silifke y\u00f6relerine \u00e7ekilen Karamano\u011fullar\u0131na kar\u015f\u0131 m\u00fccadeleyi, Otlukbeli Sava\u015f\u0131’n\u0131n sonras\u0131nda da s\u00fcrd\u00fcrm\u00fc\u015ft\u00fcr. Fakat Karaman Beyi Kas\u0131m’\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra (1483) beylik tamamen oradan kalkm\u0131\u015f olacakt\u0131r. Akkoyunlu Beyi Uzun Hasan, 1467 y\u0131l\u0131nda Karakoyunlu topraklar\u0131na sahip olunca Osmanl\u0131lar aleyhine h\u00e2kimiyetini geni\u015fletmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Anadolu birli\u011fi y\u00f6n\u00fcndeki bu tehlike \u00fczerine Fatih, 1473’te harekete ge\u00e7ti. Otlukbeli mevkiinde yap\u0131lan sava\u015fta Osmanl\u0131lar b\u00fcy\u00fck bir zafer kazand\u0131lar. Art\u0131k Akkoyunlular Osmanl\u0131lar i\u00e7in bir tehlike olmaktan \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yavuz Sultan Selim Devri; Hen\u00fcz Trabzon’da vali iken Do\u011fu’da Safavilerin nas\u0131l g\u00fc\u00e7lendi\u011fini g\u00f6ren ve onlarla ba\u015far\u0131l\u0131 bir m\u00fccadeleye giren Selim, tahta \u00e7\u0131kt\u0131ktan sonra, Anadolu’daki mezhep m\u00fccadelesine bir son vermek i\u00e7in Safavilerle do\u011frudan sava\u015fa girmeyi ka\u00e7\u0131n\u0131lmaz g\u00f6rmekteydi. Nihayet ordusunun ba\u015f\u0131nda Do\u011fu seferine \u00e7\u0131kan Yavuz Selim, \u00c7ald\u0131ran Ovas\u0131’nda \u015eah \u0130smail’in ordusuyla b\u00fcy\u00fck bir meydan muharebesi yapt\u0131. \u0130ki T\u00fcrk h\u00fck\u00fcmdar\u0131n\u0131n m\u00fccadelesinden Selim \u00fcst\u00fcn \u00e7\u0131kt\u0131 (23 A\u011fustos 1514). Do\u011fu Anadolu topraklar\u0131 Osmanl\u0131lar\u0131n eline ge\u00e7ti. Yavuz, Tebriz’e kadar \u015eah \u0130smail’i takip etti. Dulkadiro\u011fullar\u0131 beyli\u011fi Osmanl\u0131 y\u00f6netimine al\u0131nd\u0131 ve sonra ilhak edildi (1515)Babas\u0131 d\u00f6neminde Meml\u00fbklara kar\u015f\u0131 yap\u0131lan seferlerin \u00e7o\u011fu kez ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131kla neticelenmesi, Osmanl\u0131lar\u0131n do\u011fu’da ve \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131nda \u00fcst\u00fcnl\u00fck kurmalar\u0131 \u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engel idi. Bu sebeple, Safavi tehlikesini bertaraf ettikten sonra Yavuz, Meml\u00fbklara kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir ordu haz\u0131rlad\u0131. M\u0131s\u0131r Meml\u00fbk Sultan\u0131 Kansu Gavri, Osmanl\u0131 ordusunu Halep’in kuzeyinde kar\u015f\u0131lad\u0131. Ancak Mercidab\u0131k Sava\u015f\u0131 Osmanl\u0131lar\u0131n zaferiyle son buldu (24 A\u011fustos 1516). Kansu Gavri sava\u015f s\u0131ras\u0131nda \u00f6ld\u00fc. Malatya’dan Sina yar\u0131madas\u0131na kadar olan topraklar Osmanl\u0131lar\u0131n eline ge\u00e7ti. K\u0131\u015f\u0131 \u015eam’da ge\u00e7iren Yavuz, tekrar M\u0131s\u0131r’a y\u00f6neldi. Yeni Meml\u00fbk Sultan\u0131 Tomanbay ile Kahire’nin kuzeyindeki Ridaniye mevkiinde yap\u0131lan sava\u015f\u0131 da Osmanl\u0131lar kazand\u0131. (22 Ocak 1517). Bu sava\u015f Meml\u00fbk Devleti’nin sonu oldu. Suriye, Filistin, M\u0131s\u0131r ve Hicaz Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetine girdi. H\u00fclag\u00fb’nun Ba\u011fdat’\u0131 i\u015fgal etmesiyle Meml\u00fbk himayesine giren halifelik m\u00fcessesesi de b\u00f6ylece Osmanl\u0131lara ge\u00e7mi\u015f oluyordu. Nitekim Mekke \u015ferifi \u015fehrin anahtar\u0131n\u0131 Yavuz Sultan Selim’e sunarak itaatini bildirmi\u015fti. Yavuz d\u00f6nemi Osmanl\u0131lar\u0131n do\u011fu’da ve \u0130sl\u00e2m d\u00fcnyas\u0131’nda en b\u00fcy\u00fck g\u00fc\u00e7 haline geldi\u011fi bir d\u00f6nemdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Y\u00fckseli\u015f D\u00f6neminin Zirvesi: Kanuni Sultan S\u00fcleyman<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yavuz Sultan Selim’in sekiz y\u0131l s\u00fcren h\u00e2kimiyet devrinden sonra Osmanl\u0131 taht\u0131na o\u011flu I.S\u00fcleyman ge\u00e7ti (1520). I.S\u00fcleyman’\u0131n 46 y\u0131ll\u0131k saltanat\u0131nda Osmanl\u0131 Devleti siyas\u00ee, asker\u00ee ve iktisad\u00ee a\u00e7\u0131lardan zirveye ula\u015fm\u0131\u015ft\u0131r. Bu sebeple dost d\u00fc\u015fman ona Kanuni, Muhte\u015fem, B\u00fcy\u00fck T\u00fcrk gibi l\u00e2kaplarla hitap etmi\u015f ve tarihe de b\u00f6yle ge\u00e7mi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Avrupa’daki Geli\u015fmeler; Kanuni d\u00f6neminde \u00f6zellikle Avrupa’da \u00f6nemli din\u00ee ve siyas\u00ee de\u011fi\u015fiklikler s\u00f6z konusudur. G\u00fc\u00e7l\u00fc Macar krall\u0131\u011f\u0131n\u0131n Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetine girmesinden sonra, Kutsal Roma-Cermen \u0130mparatoru \u015earlken en cidd\u00ee rakip h\u00e2line gelmi\u015f, onun olu\u015fturdu\u011fu imparatorlu\u011fun uzant\u0131s\u0131 durumundaki Avusturya Ar\u015fid\u00fckal\u0131\u011f\u0131 Osmanl\u0131lara s\u0131n\u0131rda\u015f olmu\u015ftur. Bu devlet ile Avrupa’n\u0131n en g\u00fc\u00e7l\u00fc hanedan\u0131 olacak olan Habsburglar Avrupa’y\u0131 \u00e2deta parselleyeceklerdir. Bu d\u00f6nemde g\u00fc\u00e7lenmeye ba\u015flayan Protestanl\u0131k, Avrupa’da mezhep \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131n \u015fiddetlenmesine sebep olmu\u015ftu. Do\u011fu Avrupa’da da Lehistan ve Ortadoks Rusya g\u00fc\u00e7lenmeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Kanuni, Avrupa’daki siyas\u00ee ve din\u00ee \u00e7eki\u015fmelerden faydalanarak, onlar\u0131n birle\u015fmemesine \u00f6zen g\u00f6stermi\u015f ve bunu bir devlet politikas\u0131 h\u00e2line getirmi\u015ftir. Yine bu d\u00f6nemde Akdeniz’de ve Okyanuslarda g\u00fc\u00e7l\u00fc bir ticar\u00ee ve iktisad\u00ee filo olu\u015fturan \u0130spanyol ve Portekiz donanmalar\u0131 Venedik’in yerini alm\u0131\u015f g\u00f6r\u00fcn\u00fcyordu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Belgrat’\u0131n Fethi ve Macaristan Seferi; Fatih’in S\u0131rbistan seferinde ele ge\u00e7irilemeyen Belgrat, Avrupa i\u00e7lerine yap\u0131lacak ak\u0131nlar i\u00e7in bir s\u0131\u00e7rama noktas\u0131 idi. Bu sebeple Kanuni, Macaristan seferine \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda ilkin Belgrat’\u0131 ku\u015fatt\u0131 ve ele ge\u00e7irdi (1521). Buray\u0131 bir \u00fcs olarak kullanan Osmanl\u0131lar art\u0131k rahatl\u0131kla Avrupa i\u00e7lerine sefer yapabilecekti. Nitekim \u015earlken’e tutsak olan Fransa Kral\u0131 Fransuva’y\u0131, kendisinden yard\u0131m talep etmesi \u00fczerine, kurtarmay\u0131 ama\u00e7layan Kanuni, 1526 y\u0131l\u0131nda kar\u015f\u0131s\u0131ndaki ittifak\u0131 par\u00e7alamak amac\u0131yla yeniden Macaristan \u00fczerine bir sefer d\u00fczenledi. 29 A\u011fustos 1526’da Moha\u00e7 Meydan Muharebesi ile Macar ordular\u0131n\u0131 imha eden Kanuni, Budin’i (Budape\u015fte) ele ge\u00e7irdi. Macaristan’\u0131n bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ilhak edildi ve kalan k\u0131sm\u0131 Erdel Krall\u0131\u011f\u0131 olu\u015fturularak Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetine al\u0131nd\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Avusturya Seferleri; Macaristan’\u0131n ele ge\u00e7irilmesi \u00fczerine, \u00f6len Macar kral\u0131 ile akrabal\u0131\u011f\u0131n\u0131 \u00f6ne s\u00fcren Avusturya Ar\u015fid\u00fck\u00fc Ferdinand, Macar topraklar\u0131nda hak iddia etmi\u015f ve Bodin\u2019i i\u015fgal etmi\u015fti. Bunun \u00fczerine Kanuni, yeniden Macaristan’a sefer d\u00fczenledi. Budin kurtar\u0131ld\u0131. Ancak Kanuni’nin as\u0131l maksad\u0131 Viyana idi. Osmanl\u0131 ordusu \u015fehri ku\u015fatt\u0131 ise de ele ge\u00e7irmeye muvaffak olamad\u0131 (1529). Viyana Ku\u015fadas\u0131\u2019n\u0131n sonu\u00e7suz kalmas\u0131ndan cesaretlenen Ferdinand, Bodin\u2019i tekrar i\u015fgal etti. Kanuni \u00fcnl\u00fc “Alman Seferi” ile mukabele ederek i\u015fgal edilen yerleri geri ald\u0131. Ferdinand ile \u0130stanbul’da bir anla\u015fma yap\u0131ld\u0131. Bu anla\u015fmaya g\u00f6re Ferdinand, Macaristan \u00fczerinde hak talep etmeyecek ve Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetini tan\u0131yacak ve elinde bulundurdu\u011fu Macaristan’a ait topraklar i\u00e7in de Osmanl\u0131lara vergi verecekti. (1533).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ferdinand’\u0131n Macar kral\u0131n\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc f\u0131rsat bilerek anla\u015fmay\u0131 bozmas\u0131 \u00fczerine Kanuni yeniden sefere \u00e7\u0131kt\u0131. 1562’deki bu sefer sonucunda Macaristan’da Erdel Beylerbeyli\u011fi olu\u015fturuldu. Avusturyal\u0131lar f\u0131rsat bulduk\u00e7a Macar topraklar\u0131na tecav\u00fcz etmi\u015fler ve her seferinde de Osmanl\u0131lardan gerekli cevab\u0131 alm\u0131\u015flard\u0131r. Nitekim Kanuni’nin son seferi de Avusturya’ya kar\u015f\u0131 olmu\u015f ve Zigetvar Kalesi ku\u015fat\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r (1566)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Fransa ile M\u00fcnasebetler ve \u0130lk Kapit\u00fcl\u00e2syon; Avrupa birli\u011fini sa\u011flamak isteyen Roma-Cermen \u0130mparatoru \u015earlken, bu maksatla Frans\u0131z Kral\u0131 Fransuva’y\u0131 esir etmi\u015fti. Kendisinden yard\u0131m isteyen kral ile iyi ili\u015fkiler kuran Kanuni b\u00f6ylece \u015earlken’e kar\u015f\u0131 bir m\u00fcttefik kazanm\u0131\u015f oluyordu. 1535 y\u0131l\u0131nda iki \u00fclke aras\u0131nda ticaret ve dostluk anla\u015fmas\u0131 imzaland\u0131. Anla\u015fma ile her iki \u00fclke serbest ticaret hakk\u0131 elde edecek ve bu haklar iki h\u00fck\u00fcmdar\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 s\u00fcrece ge\u00e7erli olacakt\u0131. L\u00e2kin kapit\u00fclasyon ad\u0131yla tarihe ge\u00e7ecek olan bu ticar\u00ee imtiyazlar s\u00fcrekli h\u00e2le getirilmi\u015f, sonraki devlet adamlar\u0131n\u0131n basiretsizli\u011fi sebebiyle tek tarafl\u0131 i\u015flemeye ba\u015flam\u0131\u015f ve ba\u015fka devletlere de imtiyazlar\u0131n tan\u0131nmas\u0131yla Osmanl\u0131 ekonomisi giderek d\u0131\u015fa ba\u011f\u0131ml\u0131 h\u00e2le gelmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130ran\u2019la M\u00fcnasebetler; \u015eah \u0130smail’in yerine ge\u00e7en o\u011flu I.\u015eah Tahmasp, babas\u0131 gibi, Osmanl\u0131lar\u0131n d\u00fc\u015fman\u0131 olan Venedik ve Avusturya ile ittifak kurmakta bir beis g\u00f6rm\u00fcyordu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 ordusu, Avrupa’ya sefere \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131nda Safaviler, Do\u011fu Anadolu topraklar\u0131na kar\u015f\u0131 sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7iyordu. Bu sebeple, Kanuni, Irakeyn (iki Irak; Irak-\u0131 Acem ve Irak-\u0131 Arap) seferi diye bilinen bir sefere \u00e7\u0131kt\u0131 (1534-35). Tebriz ve Ba\u011fdat Osmanl\u0131 topraklar\u0131na kat\u0131ld\u0131. Osmanl\u0131n\u0131n Avrupa ile ilgilenmesinden yararlanan Safaviler f\u0131rsat bulduk\u00e7a yeniden harekete ge\u00e7tiklerinde, b\u00f6lgeye 1555 y\u0131l\u0131na kadar Nahcivan ve Tebriz \u00fczerine birka\u00e7 kez sefer d\u00fczenlenmi\u015ftir. Osmanl\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda fazla bir varl\u0131k g\u00f6steremeyen \u015eah Tahmasp nihayet bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131 imzalamay\u0131 kabul etmek zorunda kalm\u0131\u015f ve Amasya Antla\u015fmas\u0131 (1555) ile Osmanl\u0131 \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc kabul ederek Ba\u011fdat, Tebriz ve Do\u011fu Anadolu’nun Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetinde oldu\u011funu tasdik etmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Deniz Seferleri ve Fetihler; Kanuni devri karada oldu\u011fu gibi denizlerde de b\u00fcy\u00fck bir \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 bir devirdir. Fatih’in alamad\u0131\u011f\u0131, St.Jean \u015f\u00f6valyelerinin elindeki Rodos ve \u00e7evresindeki adac\u0131klar, ba\u015far\u0131l\u0131 bir ku\u015fatma sonunda ele ge\u00e7irilmi\u015f(1522), II. B\u00e2yezid zaman\u0131ndan beri Akdeniz’de serbest\u00e7e faaliyet g\u00f6steren Barbaros karde\u015flerin devlet hizmetine al\u0131nmas\u0131yla deniz ve k\u0131y\u0131larda pek \u00e7ok yer Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetine dahil olmu\u015ftur. Cezayir’i ellerinde bulunduran ve Osmanl\u0131lar ad\u0131na, 1492 y\u0131l\u0131nda \u0130spanya’da soy k\u0131r\u0131ma u\u011frayan Musev\u00eeleri \u0130stanbul’a gemilerle nakleden Barbaros karde\u015fler hakl\u0131 bir \u00fcne sahip olmu\u015flard\u0131. 1533 y\u0131l\u0131nda Cezayir’i Osmanl\u0131lara b\u0131rakarak kaptan-\u0131 deryal\u0131k g\u00f6revini kabul eden Barbaros Hayrettin Pa\u015fa (H\u0131z\u0131r Reis), 1538 y\u0131l\u0131nda Andrea Doria komutas\u0131ndaki Ha\u00e7l\u0131 donanmas\u0131n\u0131 Preveze’de b\u00fcy\u00fck bir bozguna u\u011fratarak, Osmanl\u0131lard\u0131n Akdeniz’in tek h\u00e2kimi oldu\u011funu b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya kabul ettirdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Barbaros’un \u00f6l\u00fcm\u00fcnden sonra yerine ge\u00e7en Turgut Reis de fetihlere devam etti.Nitekim St. Jean \u015f\u00f6valyelerinin elinde bulunan Trablusgarp onun taraf\u0131ndan fethedilmi\u015f (1551), Preveze’den sonraki en b\u00fcy\u00fck deniz zaferi say\u0131lan Cerbe Sava\u015f\u0131 sonunda Ha\u00e7l\u0131 donanmas\u0131 bir kez daha hezimeti tatm\u0131\u015ft\u0131r. Sadece Akdeniz’de de\u011fil K\u0131z\u0131l Deniz ve Hint Okyanusunda da Osmanl\u0131 donanmas\u0131 faaliyette bulunmu\u015ftur. Uzak denizlerde istenilen sonu\u00e7lar elde edilememi\u015fse de bu d\u00f6nemde Yemen ve Arabistan’\u0131n g\u00fcney k\u0131y\u0131lar\u0131 ile Habe\u015fistan ele ge\u00e7irilmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kanuni’nin \u00d6l\u00fcm\u00fc ve Sonras\u0131; Zigetvar Muhasaras\u0131 esnas\u0131nda hastalanan Kanuni kalenin fethini g\u00f6remeden 66 ya\u015f\u0131nda \u00f6ld\u00fc (1566). Siyas\u00ee, asker\u00ee ve iktisad\u00ee bak\u0131mlardan Osmanl\u0131y\u0131 zirveye \u00e7\u0131karan bu b\u00fcy\u00fck h\u00fck\u00fcmdar\u0131n yerine ge\u00e7en ne II. Selim (1566-1574) ne de III. Murat (1574-1595) ayn\u0131 evsafta ki\u015filer de\u011fillerdi. Ancak Kanuni devrinde ba\u015flayan fetih r\u00fczg\u00e2rlar\u0131 o derece \u015fiddetliydi ki, bu h\u00fck\u00fcmdarlar devrinde de h\u0131z\u0131n\u0131 devam ettirebildi. \u015e\u00fcphesiz bu ba\u015far\u0131larda sadrazam Sokullu Mehmet Pa\u015fa’n\u0131n dirayetli siyasetinin de rol\u00fc b\u00fcy\u00fckt\u00fcr. Anadolu’nun Akdeniz’e bakan k\u0131y\u0131lar\u0131nda bir \u00e7\u0131ban ba\u015f\u0131 gibi duran Venedik’in elindeki K\u0131br\u0131s bu fetih r\u00fczg\u00e2r\u0131yla ku\u015fat\u0131ld\u0131. Lala Mustafa Pa\u015fa komutas\u0131ndaki Osmanl\u0131 donanmas\u0131 aday\u0131 ele ge\u00e7irir ge\u00e7irmez (1571), buraya Anadolu’nun \u00e7e\u015fitli sancaklar\u0131ndan T\u00fcrkler yerle\u015ftirildi. Art\u0131k K\u0131br\u0131s da T\u00fcrk olmu\u015ftu. Bu durumu hazmedemeyen Venedik, \u0130spanyol, Malta donanmalar\u0131 papa ve di\u011fer baz\u0131 Avrupa devletlerinin de deste\u011fi ile harekete ge\u00e7erek b\u00fcy\u00fck bir sava\u015f filosu olu\u015fturdular. Korent K\u00f6rfezi yak\u0131nlar\u0131nda, \u0130nebaht\u0131 \u00f6nlerinde yap\u0131lan deniz sava\u015f\u0131n\u0131 Osmanl\u0131lar kaybetti (1571).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ancak kendileri de olduk\u00e7a fazla zaiyat verdi\u011finden, Ha\u00e7l\u0131 donanmas\u0131 Osmanl\u0131 kad\u0131rgalar\u0131n\u0131 takip edecek durumda de\u011fildi. Sokullu k\u0131sa zamanda donanmay\u0131 yenileyerek yeniden Akdeniz’e indirdi. Venedik bu durum kar\u015f\u0131s\u0131nda yeni bir sava\u015f\u0131 g\u00f6ze alamad\u0131 ve Osmanl\u0131lara vergi vermeyi kabul etti. K\u0131l\u0131\u00e7 Ali Pa\u015fa komutas\u0131ndaki donanma Tunus’u yeniden Osmanl\u0131 topraklar\u0131na katt\u0131 (1574). Bu esnada II.Selim \u00f6lm\u00fc\u015f ve yerine III. Murat ge\u00e7mi\u015fti. Bu padi\u015fah devrinde, \u015eah Tahmasp’\u0131n \u00f6l\u00fcm\u00fcyle \u00e7alkanan \u0130ran’a sava\u015f a\u00e7\u0131ld\u0131 (1576) G\u00fcrcistan ve Azerbaycan’\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131n\u0131n ele ge\u00e7irilmesiyle neticelenen ilk seferden sonra sava\u015f 15 y\u0131l s\u00fcrd\u00fc. Bu uzun sava\u015f ile daha fazla y\u0131pranmak istemeyen Osmanl\u0131 Devleti ile \u0130ran aras\u0131nda 1590’da bir bar\u0131\u015f anla\u015fmas\u0131 yap\u0131ld\u0131. Yine bu d\u00f6nemde ba\u015flayan T\u00fcrk-Macar Sava\u015f\u0131 I.Ahmet devrine kadar devam etti. Don ve Volga nehirlerini birle\u015ftirmeyi ama\u00e7layan kanal projesi ile S\u00fcvey\u015f kanal\u0131 te\u015febb\u00fcs\u00fcn\u00fcn mimar\u0131 olan Sokullu’nun 1579’daki \u00f6l\u00fcm\u00fc ile Osmanl\u0131 Devleti b\u00fcy\u00fck bir yara alm\u0131\u015ft\u0131r. \u00d6zellikle III.Murat’\u0131n o\u011flu III.Mehmet’in (1595-1604), h\u00fck\u00fcmet i\u015flerini annesine b\u0131rak\u0131p, bir k\u00f6\u015feye \u00e7ekilmesi Osmanl\u0131’y\u0131 XVII. y\u00fczy\u0131lda daha k\u00f6t\u00fc y\u0131llar\u0131n bekleyece\u011finin \u00e2deta habercisi idi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Duraklama D\u00f6nemi ve Son Ba\u015far\u0131lar<\/strong><\/p>\n\n\n\n

III. Mehmet zaman\u0131nda Avusturya’ya kar\u015f\u0131 devam ettirilen sava\u015flarda E\u011fri, Kanije ve Ha\u00e7ova zaferleri elde edilmi\u015fse de I. Ahmet (1604-1617), Zitvatorok Antla\u015fmas\u0131n\u0131 imzalayarak (1606), Osmanl\u0131n\u0131n, Avrupa’daki \u00fcst\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sona erdi\u011fini bir anlamda kabul ediyordu. Her ne kadar ele ge\u00e7en topraklar bu anla\u015fmayla Osmanl\u0131da kal\u0131yorsa da, art\u0131k iki devletin “e\u015fit” say\u0131ld\u0131\u011f\u0131 h\u00fckme ba\u011flanm\u0131\u015ft\u0131. XVI. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131ndan itibaren Avusturya ve \u0130ran’la girilen uzun sava\u015flar, ehliyetsiz idareciler, liyakatin yerini iltimas ve r\u00fc\u015fvetin almas\u0131, buna ba\u011fl\u0131 olarak devletin asker\u00ee ve iktisad\u00ee d\u00fczeninin temelini olu\u015fturan timar sisteminin bozulmaya ba\u015flamas\u0131, devletin g\u00fc\u00e7 ve otoritesini, halk\u0131n huzur ve asayi\u015fini g\u00fcvenli\u011fini sarsm\u0131\u015ft\u0131r. XVII. y\u00fczy\u0131la girilirken bu olumsuz \u015fartlar, anar\u015finin artmas\u0131na sebep olmu\u015ftur. Merkez ve ta\u015fra te\u015fkil\u00e2t\u0131nda g\u00f6r\u00fclen bozulmalar, pek \u00e7ok isyan\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131n\u0131 ve dolay\u0131s\u0131yla devlet nizam\u0131n\u0131n sars\u0131lmas\u0131n\u0131 beraberinde getirmi\u015ftir. Bu isyanlar\u0131 \u00fc\u00e7 grupta toplamak m\u00fcmk\u00fcnd\u00fcr; Ta\u015frada \u00e7\u0131kan Celal\u00ee \u0130syanlar\u0131, Eyalet isyanlar\u0131 ve \u0130stanbul merkezli kap\u0131kulu isyanlar\u0131. Celal\u00ee isyanlar\u0131n\u0131n en \u00f6nemli sebepleri, yukar\u0131da da belirtti\u011fimiz gibi, devletin uzayan sava\u015flara ba\u011fl\u0131 olarak azalan gelirlerini kar\u015f\u0131layabilmek i\u00e7in vergileri art\u0131rmas\u0131, timar sistemindeki bozulmalar ve k\u00f6yl\u00fcn\u00fcn artan vergilere kar\u015f\u0131 huzursuzluklar\u0131 idi. Halk\u0131n devlete olan g\u00fcveninin sars\u0131lmas\u0131, isyanc\u0131lar\u0131n g\u00fcc\u00fcn\u00fc daha da art\u0131r\u0131yordu. Kalendero\u011flu, Karayaz\u0131c\u0131, Deli Hasan gibi Cel\u00e2l\u00eelerin isyanlar\u0131na, medrese \u00f6\u011frencisi suhteler ve ba\u015f\u0131bo\u015f leventlerin isyanlar\u0131 da eklenince, devlet isyanlar\u0131 bast\u0131rmada olduk\u00e7a zorland\u0131. Bu isyanlar y\u00fcz\u00fcnden \u00f6zellikle Anadolu’da dirlik ve d\u00fczenlik kalmad\u0131\u011f\u0131 gibi, iktisad\u00ee durum da olduk\u00e7a bozulmu\u015ftur. Yine bu otorite bo\u015flu\u011fu nedeniyle Erzurum ve Sivas gibi yerlerin valileri ile Yemen, Ba\u011fdat, Efl\u00e2k, Bo\u011fdan gibi ba\u011fl\u0131 eyaletlerin yerli y\u00f6neticileri de isyan etmi\u015flerdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130stanbul’daki yeni\u00e7erilerin ul\u00fbfelerini zaman\u0131nda alamamalar\u0131n\u0131 bahane ederek \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 isyanlar do\u011frudan saray\u0131 hedef alm\u0131\u015ft\u0131r. Fesat yuvas\u0131 h\u00e2line gelen Yeni\u00e7eri Oca\u011f\u0131’n\u0131 d\u00fczenlemek isteyen II. Osman (1618-1622) yeni\u00e7erilerin h\u0131\u015fm\u0131na u\u011fram\u0131\u015f, isyanc\u0131lar saray\u0131 basm\u0131\u015ft\u0131r. Yeni\u00e7eriler, Gen\u00e7 Osman’\u0131 tahttan indirerek yerine, III. Mehmet’in karde\u015fi I.Mustafa’y\u0131 getirmi\u015fler ve bununla da kalmayarak, Gen\u00e7 Osman’\u0131 Yedikule Zindanlar\u0131nda katletmi\u015flerdir. Bu olay yeni\u00e7erilerin bir padi\u015fah\u0131 tahttan d\u00fc\u015f\u00fcr\u00fcp, katletmelerinin ilk \u00f6rne\u011fi olmas\u0131 a\u00e7\u0131s\u0131ndan dikkat \u00e7ekicidir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Yeni\u00e7erilerin ba\u015fa ge\u00e7irdi\u011fi I.Mustafa’n\u0131n bir y\u0131l sonra \u00f6lmesiyle, Osmanl\u0131 taht\u0131na IV. Murat ge\u00e7er (1623-1640), gen\u00e7 padi\u015fah, h\u00e2kimiyetinin ilk on y\u0131l\u0131nda devlet idaresindeki inisiyatifi valide K\u00f6sem Sultan’a b\u0131rakm\u0131\u015f ve g\u00fc\u00e7lenene kadar fesat \u00e7\u0131karanlara kar\u015f\u0131 tedbirli davranm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak saraydaki huzursuzluk ve Anadolu’da yeniden patlak veren isyanlar\u0131n tehlikeli boyutlara ula\u015fmas\u0131 \u00fczerine 1632’de duruma m\u00fcdahale eden IV. Murat, k\u0131sa zamanda otoriteyi tesis etmi\u015ftir. Sert tedbirlerle nifak \u00e7\u0131karanlar\u0131, \u015feyh\u00fclisl\u00e2m ve karde\u015fleri de dahil, \u00f6ld\u00fcrtmekten \u00e7ekinmemi\u015f, bo\u015falan devlet hazinesini yeniden \u00e7eki d\u00fczene koymu\u015ftur. Toparlanan Osmanl\u0131 Devleti, Ba\u011fdat’\u0131 ele ge\u00e7iren \u0130ran’a sava\u015f a\u00e7t\u0131. IV. Murat, \u00fcnl\u00fc seferiyle Ba\u011fdat’\u0131 geri ald\u0131 (1638). \u0130ran ile yap\u0131lan Kasr-\u0131 \u015eirin Antla\u015fmas\u0131yla (1639), bug\u00fcnk\u00fc s\u0131n\u0131rlara yak\u0131n olan T\u00fcrk-\u0130ran s\u0131n\u0131r\u0131 yeniden \u00e7izildi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1640’ta, IV. Murat’\u0131n \u00f6lmesi \u00fczerine yerine karde\u015fi I. \u0130brahim ge\u00e7ti(1640-1648). Fakat onun sekiz y\u0131ll\u0131k saltanat\u0131nda devlet her a\u00e7\u0131dan k\u00f6t\u00fclemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Sonunda 1648 y\u0131l\u0131nda o da \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc ve \u00e7ocuk ya\u015ftaki IV. Mehmet Osmanl\u0131 taht\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131 (1648-1687). Harem ve Yeni\u00e7eri Oca\u011f\u0131 devlet i\u015flerine istedikleri gibi m\u00fcdahale eder olmu\u015flard\u0131. Bu k\u00f6t\u00fc gidi\u015f 1656’da K\u00f6pr\u00fcl\u00fc Mehmed Pa\u015fa’n\u0131n sadrazaml\u0131k vazifesine getirilmesine kadar devam etti.K\u00f6pr\u00fcl\u00fc Mehmet Pa\u015fa ve onun ailesinden olan di\u011fer sadrazamlar XVIII. y\u00fczy\u0131l ba\u015flar\u0131na kadar Osmanl\u0131 Devleti’nin idaresinde belirleyici bir rol oynam\u0131\u015flard\u0131r. K\u00f6pr\u00fcl\u00fcler Devri olarak bilinen bu d\u00f6nemde ge\u00e7ici de olsa bir istikrar sa\u011flanm\u0131\u015f ve Osmanl\u0131lar son fetihlerini bu devirde ger\u00e7ekle\u015ftirebilmi\u015flerdir. K\u00f6pr\u00fcl\u00fc Mehmet Pa\u015fa, i\u00e7erde s\u00fck\u00fbneti sa\u011flad\u0131\u011f\u0131 gibi, Venediklilerin eline ge\u00e7mi\u015f olan Bozcaada ve Limni’yi geri al\u0131p, \u00c7anakkale Bo\u011faz\u0131’n\u0131 ablukadan kurtard\u0131. K\u00f6pr\u00fcl\u00fc Mehmet Pa\u015fa \u00f6ld\u00fc\u011f\u00fcnde, padi\u015fah yine geni\u015f yetkilerle o\u011flu K\u00f6pr\u00fcl\u00fc Faz\u0131l Ahmet Pa\u015fa’y\u0131 sadarete getirdi (1661). Erdel i\u015flerine kar\u0131\u015fan Avusturya’ya kar\u015f\u0131 ba\u015flat\u0131lan sava\u015fta Faz\u0131l Ahmet Pa\u015fa, Uyvar’\u0131 fethetti. Avusturya yap\u0131lan anla\u015fmayla, Erdel ile Uyvar ve Neograt kalelerinin Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetinde oldu\u011funu kabul etti. Uzun s\u00fcredir ku\u015fat\u0131lan, Venedik’in elindeki Girit, Kandiye Kalesi’nin d\u00fc\u015fmesiyle Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetine girdi(1669). Lehistan’a yap\u0131lan sefer sonucunda Podolya da Osmanl\u0131 topraklar\u0131na kat\u0131ld\u0131 (1676).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

B\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lara imza atan Faz\u0131l Ahmet Pa\u015fa’n\u0131n gen\u00e7 ya\u015fta \u00f6lmesi \u00fczerine, IV. Mehmet, K\u00f6pr\u00fcl\u00fc’n\u00fcn damad\u0131 Kara Mustafa Pa\u015fa’y\u0131 sadrazaml\u0131\u011fa getirdi(1676).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kara Mustafa Pa\u015fa, \u00c7ehrin’i ele ge\u00e7irdi (1678). Bu zaferden sonra, Ruslar, Dinyeper nehrinin sa\u011f\u0131nda kalan topraklar\u0131 Osmanl\u0131lara b\u0131rakmak zorunda kald\u0131klar\u0131 ilk anla\u015fmay\u0131 T\u00fcrklerle yapm\u0131\u015ft\u0131r (1681). Zaferlerin devam\u0131 getirerek Osmanl\u0131’y\u0131 yeniden Avrupa’daki en geni\u015f s\u0131n\u0131rlara ula\u015ft\u0131rmak isteyen Kara Mustafa Pa\u015fa, Orta Macaristan’da, Katolik Avusturya’ya kar\u015f\u0131 isyan eden Protestan Macarlar\u0131 himayesine ald\u0131. \u0130mre T\u00f6k\u00f6li Osmanl\u0131lar taraf\u0131ndan Orta Macaristan kral\u0131 olarak tan\u0131nd\u0131. Mustafa Pa\u015fa, b\u00fcy\u00fck bir orduyla Viyana’ya sefer d\u00fczenledi. Kanuni’nin ele ge\u00e7iremedi\u011fi Avusturya’n\u0131n merkezi Viyana’ya kar\u015f\u0131 ba\u015flat\u0131lan bu ikinci sefer boyunca Osmanl\u0131lar hi\u00e7bir direnmeyle kar\u015f\u0131la\u015fmad\u0131lar. 1683’te ku\u015fatma ba\u015flad\u0131\u011f\u0131nda, Avusturya imparatoru \u00e7oktan \u015fehri terketmi\u015fti. Ancak ku\u015fatman\u0131n uzun s\u00fcrmesi, Lehistan ve Alman askerlerinin, \u015fehrin imdad\u0131na yeti\u015fmesiyle neticelendi. \u0130ki ate\u015f aras\u0131nda s\u0131k\u0131\u015fan Kara Mustafa Pa\u015fa, b\u00fcy\u00fck bir bozguna u\u011frad\u0131. (12 Eyl\u00fcl 1683). Osmanl\u0131lar Belgrat’a kadar geri \u00e7ekilmek zorunda kald\u0131. Viyana bozgunu, sadrazam\u0131n Belgrat’ta hayat\u0131na mal olmu\u015ftu. Osmanl\u0131 devletine kar\u015f\u0131 Avusturya, Lehistan, Malta, Venedik ve son olarak Ruslar\u0131n kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131(1696) b\u00fcy\u00fck bir ittifak olu\u015fturuldu. Osmanl\u0131lar d\u00f6rt cephede bu ittifaka kar\u015f\u0131 m\u00fccadele verdi\u011fi s\u0131rada, i\u00e7te de huzursuzluk artmaktayd\u0131. IV. Mehmet tahttan indirilmesiyle yerine II. S\u00fcleyman (1687-1691) , II.Ahmet (1691-1695) devirlerinde huzursuzluk devam etti. Bu d\u00f6nemde yine bir K\u00f6pr\u00fcl\u00fczade olan Faz\u0131l Mustafa Pa\u015fa, ordu ve maliyeyi d\u00fczene koymaya y\u00f6nelik ba\u015far\u0131l\u0131 icraatlerde bulunmu\u015f ise de ayn\u0131 aileden H\u00fcseyin ve Nu’man Pa\u015falar, sadaret makam\u0131nda ba\u015far\u0131 sa\u011flayamam\u0131\u015flard\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

II. Mustafa (1695-1703), Viyana bozgunu ve ard\u0131ndan gelen toprak kay\u0131plar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek amac\u0131yla \u00fc\u00e7 kez Avusturya’ya sefer d\u00fczenledi, ilk iki seferde k\u0131smen ba\u015far\u0131 sa\u011fland\u0131ysa da son seferde Osmanl\u0131 ordusu Zenta denilen yerde bozguna u\u011frad\u0131. Bunun \u00fczerine \u0130ngiltere’nin araya girmesiyle Osmanl\u0131lar, ittifak g\u00fc\u00e7leriyle Karlof\u00e7a Antla\u015fmas\u0131’n\u0131 imzalamak zorunda kald\u0131 (26 Ocak 1699). 25 y\u0131l i\u00e7in ge\u00e7erli olacak bu anla\u015fma sonunda, Avusturya’ya Macaristan’\u0131n b\u00fcy\u00fck bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc ve Erdel, Venediklilere Dalma\u00e7ya k\u0131y\u0131lar\u0131 ve Mora, Lehistan’a ise Podolya ve Ukrayna b\u0131rak\u0131l\u0131yordu. Rusya ile yap\u0131lan \u00fc\u00e7 y\u0131ll\u0131k ayr\u0131 bir anla\u015fma ile de Azak Kalesi Ruslara terk ediliyor ve onlar\u0131n \u0130stanbul’da daim\u00ee bir el\u00e7i bulundurmalar\u0131 kabul ediliyordu. Karlof\u00e7a Antla\u015fmas\u0131, Osmanl\u0131lar\u0131n toprak kayb\u0131yla neticelen \u015fimdiye kadar imzalad\u0131klar\u0131 en a\u011f\u0131r anla\u015fma idi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

I.Edirne Vakas\u0131 ad\u0131 verilen bir ayaklanma ile Osmanl\u0131 taht\u0131na III. Ahmet ge\u00e7irildi (1703-1730). Rusya bu d\u00f6nemde hem Do\u011fu Avrupa hem de Karadeniz istikametinde topraklar\u0131n\u0131 geni\u015fletme gayesini g\u00fctmekteydi. Poltova yenilgisinden sonra Osmanl\u0131lara s\u0131\u011f\u0131nan \u0130sve\u00e7 Kral\u0131 XII. \u015earl, iki \u00fclke aras\u0131nda yeniden bir sava\u015f\u0131n ba\u015flamas\u0131 i\u00e7in bir vesile oldu. Bu sava\u015f ile Osmanl\u0131lar, Karlof\u00e7a’da kaybettikleri topraklar\u0131 tekrar kazanma f\u0131rsat\u0131n\u0131 bulacakt\u0131. Nitekim Prut’ta s\u0131k\u0131\u015ft\u0131r\u0131lan Ruslar (1711), anla\u015fma yaparak, Azak’\u0131 terk etmek zorunda kald\u0131lar. Karada\u011f’da isyan \u00e7\u0131kartan Venedik’e kar\u015f\u0131 a\u00e7\u0131lan sava\u015flarda ise i\u015fgal alt\u0131ndaki Mora kurtar\u0131ld\u0131. (1715). Bu ba\u015far\u0131lar \u00fczerine, s\u0131ran\u0131n kendisine geldi\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcnerek harekete ge\u00e7en Avusturya, Osmanl\u0131lar\u0131 yenilgiye u\u011fratt\u0131lar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Teme\u015fvar ve Belgrat d\u00fc\u015ft\u00fc. Osmanl\u0131lar Pasarof\u00e7a Antla\u015fmas\u0131n\u0131 imzalayarak (1718), Teme\u015fvar ve Belgrad ile birlikte K\u00fc\u00e7\u00fck Efl\u00e2k ve Kuzey S\u0131rbistan’\u0131 Avusturya’ya b\u0131rakt\u0131. Dalma\u00e7ya k\u0131y\u0131lar\u0131ndaki baz\u0131 kalelerin Venedik’e terki mukabilinde Mora muhafaza edildi. Osmanl\u0131lard\u0131n Balkanlar ve Orta Avrupa seferleri i\u00e7in staratejik bir mevkiide olan Belgrat’\u0131n d\u00fc\u015fmesi, a\u011f\u0131r sonu\u00e7lar do\u011furmu\u015ftur. Avusturya, Belgrat’tan Balkan i\u00e7lerine sarkmakta daha ba\u015far\u0131l\u0131 olacakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

L\u00e2le Devri: Pasarof\u00e7a Antla\u015fmas\u0131 neticesinde ortaya \u00e7\u0131kan bar\u0131\u015f\u0131 iyi kullanmak isteyen Osmanl\u0131lar, art\u0131k Avrupa kar\u015f\u0131s\u0131nda savunma durumunda kalaca\u011f\u0131n\u0131 anlad\u0131\u011f\u0131ndan, Balkanlardaki s\u0131n\u0131r kalelerini tahkim etme, b\u00f6lge halk\u0131n\u0131 yan\u0131nda tutmak i\u00e7in vergileri azaltma siyaseti uygulamaya a\u011f\u0131rl\u0131k vermekteydi. Damat \u0130brahim Pa\u015fa, Osmanl\u0131lara \u00fcst\u00fcnl\u00fck kurmu\u015f olan Avrupa’y\u0131 her y\u00f6n\u00fcyle tan\u0131mak i\u00e7in Avrupa ba\u015fkentlerine el\u00e7iler g\u00f6ndertti. 1718-1730 y\u0131llar\u0131 aras\u0131ndaki bu d\u00f6nem, sanatta l\u00e2le motifinin i\u015flenmesi sebebiyle “L\u00e2le Devri” ad\u0131yla an\u0131lmaktad\u0131r. Bu d\u00f6nemde matbaa a\u00e7\u0131lmas\u0131, \u00e7ini ve kuma\u015f fabrikas\u0131 kurulmas\u0131 gibi baz\u0131 m\u00fcspet yenilikler yap\u0131lm\u0131\u015fsa da, III. Ahmet ve saray \u00e7evresinin \u015fa\u015fal\u0131 e\u011flenceleri ve harcamalar\u0131 huzursuzlu\u011fu art\u0131rmaktayd\u0131. Damat \u0130brahim Pa\u015fa’n\u0131n, \u0130ran’a kar\u015f\u0131 ba\u015flat\u0131lan sava\u015fta (1722) kesin netice alamamas\u0131 ve uzayan sava\u015f esnas\u0131nda Tebriz’in sadrazam\u0131n gizli emriyle \u0130ran’a terk edildi\u011fi haberi, muhalefetin harekete ge\u00e7mesine yetti.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Patrona Halil Ayaklanmas\u0131’n\u0131n patlak vermesiyle bu d\u00f6nem sona eriyordu. Damat \u0130brahim Pa\u015fa ve yak\u0131nlar\u0131yla Sultan III. Ahmet asiler taraf\u0131ndan katledildiler (1730)Bu olay\u0131n ard\u0131ndan III. Ahmet’in ye\u011feni I.Mustafa h\u00fck\u00fcmdarl\u0131\u011fa getirildi. (1730-1754). Kafkaslardaki s\u0131n\u0131r olaylar\u0131n\u0131 bahane eden Rusya, K\u0131r\u0131m Tatarlar\u0131na kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck bir sald\u0131r\u0131 ba\u015flatt\u0131. Azak ve Bah\u00e7esaray Ruslar\u0131n eline ge\u00e7ti (1739). Fransa’n\u0131n da te\u015fvikiyle Osmanl\u0131lar, Rusya’ya kar\u015f\u0131 sava\u015f il\u00e2n etti. Rusya’n\u0131n yan\u0131nda sava\u015fa kat\u0131lan Avusturya da, Efl\u00e2k ve Bo\u011fdan’a girmi\u015fti. Osmanl\u0131lar iki cephede de b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lar kazand\u0131lar. Prusya, Fransa ve \u0130sve\u00e7’in Osmanl\u0131lara yak\u0131nla\u015fmas\u0131, Osmanl\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda ummad\u0131klar\u0131 bir yenilgi tadan Rusya ve Avusturya’y\u0131 bar\u0131\u015f yapmaya zorlad\u0131. Bu sava\u015f s\u0131ras\u0131nda tekrar Osmanl\u0131lar\u0131n eline ge\u00e7en Belgrat’ta bir anla\u015fma imzaland\u0131 (18 Eyl\u00fcl 1739). Belgrat Anla\u015fmas\u0131yla, Avusturya, Pasarof\u00e7a bar\u0131\u015f\u0131yla elde ettikleri t\u00fcm topraklardan geri \u00e7ekildiler. Ruslar da Azak’\u0131 terkederek b\u00f6lgedeki k\u0131y\u0131 ve deniz ticaretinin Osmanl\u0131 gemileriyle yap\u0131lmas\u0131n\u0131 kabul etti. Bu anla\u015fma ge\u00e7ici de olsa Osmanl\u0131lar\u0131n toparlanmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131r. Sava\u015fta T\u00fcrklerin taraf\u0131n\u0131 tutan Fransa’yla, Kanuni d\u00f6neminde tan\u0131nan imtiyazlar\u0131 geni\u015fleten ve s\u00fcre tahdidi koymayan yeni bir kapit\u00fcl\u00e2syon antla\u015fmas\u0131 imzalanm\u0131\u015ft\u0131r (1740). Damat \u0130brahim Pa\u015fa zaman\u0131nda ba\u015flayan \u0130ran sava\u015flar\u0131 L\u00e2le Devri’nden sonra da devam etmekteydi. Ruslar, \u00e7\u00f6k\u00fc\u015f d\u00f6nemine giren Safavilerin elindeki Azerbaycan ve Da\u011f\u0131stan’\u0131 i\u015fgal etmi\u015flerdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u015eirvan halk\u0131n\u0131n talebi \u00fczerine Osmanl\u0131lar duruma m\u00fcdahale etmi\u015f, iki \u00fclke aras\u0131nda \u00e7\u0131kabilecek sava\u015f Fransa’n\u0131n araya girmesiyle \u00f6nlenmi\u015fti. Rusya’n\u0131n kuzeydeki i\u015fgaline kar\u015f\u0131n Osmanl\u0131lar da G\u00fcney Azerbaycan’\u0131 topraklar\u0131na katt\u0131lar. \u015eah Tahmasp 1732’de Osmanl\u0131lar ile bar\u0131\u015f yapt\u0131. Bu durumu kabullenemeyen Af\u015far Nadir Bey, \u015eah Tahmasp’\u0131 devirerek kendi h\u00e2kimiyetini ilan etti (1736). Osmanl\u0131lar baz\u0131 topraklar\u0131 Nadir Han’a b\u0131rakmaya raz\u0131 oldu. Her iki taraf i\u00e7in de y\u0131prat\u0131c\u0131 olan bu uzun sava\u015flar, Kasr-\u0131 \u015eirin antla\u015fmas\u0131yla \u00e7izilen s\u0131n\u0131rlar\u0131n aynen kabul edildi\u011fi 1746 anla\u015fmas\u0131yla son bulmu\u015ftur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

I.Mahmut d\u00f6neminde, ba\u015far\u0131l\u0131 sava\u015flar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, ordu i\u00e7inde de yeni d\u00fczenlemelere gidilmi\u015ftir. Aslen Frans\u0131z olup Osmanl\u0131 hizmetine girerek beylerbeyi olan Ahmet Pa\u015fa, Humbarac\u0131 Oca\u011f\u0131’n\u0131 kurarak (1734), bat\u0131 sava\u015f tekniklerini burada hayata ge\u00e7irmi\u015f idi. I. Mahmut’un \u00fcvey karde\u015fi III. Osman’\u0131n (1754-1757) yerine ge\u00e7en, amcao\u011flu III. Mustafa (1757-1773) zaman\u0131nda da ordu i\u00e7erisinde baz\u0131 \u0131slahatlar devam ettirilmi\u015ftir. Nitekim onun d\u00f6neminde Tophane \u0131slah edilerek yeni ve g\u00fc\u00e7l\u00fc toplar d\u00f6k\u00fclm\u00fc\u015f, donanma yenilenmi\u015ftir. Ancak, Rusya ile ba\u015flayan harpler bu yeniliklerin yeterli olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterecektir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gerileme D\u00f6nemi ve Gerilemeyi Durdurdurma \u00c7abalar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1764 y\u0131l\u0131nda Rusya, Osmanl\u0131lar\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fc garanti etti\u011fi Lehistan’\u0131 i\u015fgal etmi\u015f ve ka\u00e7an m\u00fclteciler Osmanl\u0131 s\u0131n\u0131r\u0131n\u0131 ge\u00e7en Ruslar taraf\u0131ndan katledilmi\u015ftir. Bu olay \u00fczerine Osmanl\u0131 Devleti Rusya’ya sava\u015f il\u00e2n etmi\u015ftir (1768). Ruslar, Baserabya ve K\u0131r\u0131m’\u0131 i\u015fgal ettikleri gibi, \u0130ngilizlerin de yard\u0131m\u0131yla, Balt\u0131k filosonu Akdeniz’e g\u00f6ndererek, Mora Rumlar\u0131n\u0131 isyana te\u015fvik etmi\u015fler ve \u00c7e\u015fme’de demirli Osmanl\u0131 donanmas\u0131n\u0131 gafil avlayarak, gemileri yakm\u0131\u015flard\u0131r. Bu arada M\u0131s\u0131r’da da bir isyan hareketi ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Ruscuk ve Silistre \u00f6nlerinde Osmanl\u0131 kuvvetlerinin mevzii ba\u015far\u0131lar kazanmas\u0131n\u0131n ard\u0131ndan II. Katerina, Lehistan i\u015fini halletmeyi pl\u00e2nlad\u0131\u011f\u0131ndan Osmanl\u0131larla anla\u015fma yapmay\u0131 kabul etmi\u015ftir. I.Abdulhamit’in (1773-1789) ba\u015fa ge\u00e7mesinden sonra imzalanan K\u00fc\u00e7\u00fck Kaynarca Antla\u015fmas\u0131 ile (21 Temmuz 1774) K\u0131r\u0131m Hanl\u0131\u011f\u0131 Osmanl\u0131dan kopart\u0131larak s\u00f6zde ba\u011f\u0131ms\u0131z bir devlet olmu\u015f, Baserabya, Efl\u00e2k, Bo\u011fdan Osmanl\u0131larda kalm\u0131\u015f, ancak Azak ve Kabartay b\u00f6lgesi Rus h\u00e2kimiyetine ge\u00e7mi\u015ftir. Ruslar bu anla\u015fmayla \u0130ngiltere ve Fransa’ya tan\u0131nan kapit\u00fcl\u00e2syonlar\u0131 da kazanm\u0131\u015f ve her yerde konsolosluk a\u00e7ma hakk\u0131n\u0131 elde ederek, Osmanl\u0131n\u0131n i\u00e7 i\u015flerine kar\u0131\u015fabilece\u011fi bir ortam\u0131 kendine haz\u0131rlam\u0131\u015ft\u0131r. Nitekim 1783’te K\u0131r\u0131m’\u0131 i\u015fgal ve ilhak eden Rusya, Karadeniz’e h\u00e2kim olarak, s\u0131cak denizlere inme politikas\u0131n\u0131 ger\u00e7ekle\u015ftirme y\u00f6n\u00fcnde b\u00fcy\u00fck bir ad\u0131m atm\u0131\u015f, Ortodokslar\u0131 himaye bahanesiyle de Balkanlardaki n\u00fcfuzunu kuvvetlendirmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Rusya’n\u0131n niha\u00ee amac\u0131, \u0130stanbul’u ele ge\u00e7irerek Bizans’\u0131 yeniden diriltmek idi. \u0130\u015fte bu maksatla, Osmanl\u0131 Devleti’ni taksim etmek \u00fczere Avusturya ile gizli bir anla\u015fma yap\u0131ld\u0131. Bu anla\u015fmay\u0131 haber alan Osmanl\u0131 Devleti, Prusya ve \u0130ngiltere’nin de tahrikiyle Rusya’ya kar\u015f\u0131 sava\u015f a\u00e7t\u0131. Halk\u0131n infialine neden olan K\u0131r\u0131m’\u0131 geri almak Osmanl\u0131n\u0131n en b\u00fcy\u00fck arzusuydu. Ancak bu sava\u015fa Rusya’n\u0131n m\u00fcttefiki olan Avusturya’n\u0131n da kat\u0131lmas\u0131yla, Osmanl\u0131lar iki cephede birden m\u00fccadele etmek zorunda kald\u0131lar (1788). Avusturya’ya kar\u015f\u0131 iki kez sava\u015f kazan\u0131ld\u0131. Belgrat ve Banat ele ge\u00e7irildi. Ancak Rusya’ya kar\u015f\u0131 do\u011fu cephesinde ba\u015far\u0131 sa\u011flanamad\u0131. Bu tarihlerde Osmanl\u0131 taht\u0131na III. Selim \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131 (1789-1807). III. Selim \u0130sve\u00e7 ile bir anla\u015fma yaparak Rusya’ya kar\u015f\u0131 bir m\u00fcttefik kazanm\u0131\u015ft\u0131. Ancak Rusya B\u00fckre\u015f ile K\u00fc\u00e7\u00fck Efl\u00e2k’\u0131 alm\u0131\u015f, ard\u0131ndan da Belgrat ve Bender d\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fc. 1790’da Avusturya \u0130mparatoru II.Joseph \u00f6l\u00fcnce i\u00e7 ayaklanmalar ba\u015f g\u00f6stermi\u015f ve Frans\u0131z ihtilalinin etkileri bu \u00fclkede de hissedilmeye ba\u015flanm\u0131\u015ft\u0131. Bunun \u00fczerine yeni \u0130mparator II.Leopold, Zi\u015ftovi anla\u015fmas\u0131n\u0131 imzalayarak Osmanl\u0131larla olan sava\u015f\u0131 sona erdirdi (1791). Bu anla\u015fma mevcut stat\u00fckoyu muhafaza eden maddelerden ibaretti. Rusya ile de, \u0130spanya’n\u0131n arac\u0131l\u0131\u011f\u0131yla Ya\u015f Bar\u0131\u015f Antla\u015fmas\u0131 imzaland\u0131 (1792). Rusya’n\u0131n sava\u015f s\u0131ras\u0131nda i\u015fgal etti\u011fi yerlerden sadece \u00d6zi, anla\u015fmayla verilmi\u015f oluyordu. Hem Avusturya hem de Rusya bu anla\u015fmalarla, Fransa ve Lehistan’daki geli\u015fmelere dikkatlerini verirken, Osmanl\u0131 Devleti de gerekli \u0131slahatlar\u0131 yapmak i\u00e7in bir soluklanma zaman\u0131 bulabilecekti.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

19. y.y. Osmanl\u0131 Devleti’nde Islahat \u00c7abalar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nizam-\u0131 Cedit<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130yi bir e\u011fitim g\u00f6rm\u00fc\u015f olan III. Selim bu bar\u0131\u015f d\u00f6neminden faydalanarak, devlet i\u00e7inde, \u00f6zellikle asker\u00ee alanda, \u0131slahatlar yapmak istiyordu. Bu maksatla, Niz\u00e2m-\u0131 Cedit ad\u0131 verilen ilk \u0131slahat hareketiyle, yeni bir ordu kurdu (1793). Yeni\u00e7eri Oca\u011f\u0131’n\u0131 kald\u0131ramayaca\u011f\u0131n\u0131 bildi\u011finden, \u00f6ncelikle Niz\u00e2m-\u0131 Cedid denilen bu orduyu bat\u0131l\u0131 tarzda d\u00fczenleyip, ba\u015far\u0131s\u0131n\u0131 kan\u0131tlamak gerekliydi. Ancak bundan sonra Yeni\u00e7eri Oca\u011f\u0131 la\u011fvedilebilirdi. Fakat kendileri aleyhine ortaya \u00e7\u0131kan geli\u015fmelerden endi\u015fe duyan Yeni\u00e7eriler, baz\u0131 devlet adamlar\u0131n\u0131 da yanlar\u0131na \u00e7ekerek yeniliklere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131lar ve isyan ettiler. \u00dcstelik bu arada Napolyon Bonapart, bir orduyla M\u0131s\u0131r’\u0131 i\u015fgale ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131 (1798). Osmanl\u0131lar, Rusya, \u0130ngiltere ve Sicilya’n\u0131n da menfaatlerine dokunan Frans\u0131z i\u015fgaline kar\u015f\u0131 harekete ge\u00e7ti. Ehramlar sava\u015f\u0131yla, M\u0131s\u0131r’\u0131 ele ge\u00e7irip, kuzeye y\u00f6nelen Bonapart, Akka’da Osmanl\u0131 savunmas\u0131n\u0131 ge\u00e7emedi (1799). Ku\u015fatmay\u0131 kald\u0131ran Napolyon geri d\u00f6nerken, yerine b\u0131rakt\u0131\u011f\u0131 ordu komutanlar\u0131 da ma\u011fl\u00fbp edildiler. Neticede Frans\u0131zlar M\u0131s\u0131r’\u0131 terk etmek zorunda kald\u0131(1801). Fransa’y\u0131 bar\u0131\u015fa zorlayan \u00f6nemli bir sebeplerden birisi de Akdeniz’de Rus ve T\u00fcrk donanmalar\u0131n\u0131n i\u015f birli\u011fi yapmalar\u0131, \u0130ngiltere’nin Frans\u0131z sava\u015f ve ticaret gemilerini taciz etmesiydi. Fransa’n\u0131n Akdeniz ve Orta Do\u011fu’daki ticar\u00ee menfaatlerinin zedelenmesi onlar\u0131 bar\u0131\u015fa zorlamaktayd\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1802’de imzalanan anla\u015fmayla Fransa b\u00f6lgede yine ticaret yapma g\u00fcvencesi alm\u0131\u015f ve kapit\u00fcl\u00e2syon hakk\u0131n\u0131 elde etmi\u015ftir. Bu olay\u0131 bahane ederek Akdeniz’e inen Rus donanmas\u0131, Osmanl\u0131 donanmas\u0131yla birlikte Fransa’n\u0131n elindeki baz\u0131 adalar\u0131 ele ge\u00e7irmi\u015f idi. Fakat halk, ebed\u00ee d\u00fc\u015fman olarak g\u00f6rd\u00fc\u011f\u00fc Rusya ile i\u015f birli\u011fi yap\u0131lmas\u0131na b\u00fcy\u00fck tepki g\u00f6stermi\u015f ve bunun sonunda III. Selim’e ve \u0131slahatlar\u0131na kar\u015f\u0131 cephe geni\u015flemi\u015fti. \u00dcstelik Napolyon’un, Orta Do\u011fu’da Araplara y\u00f6nelik propagandas\u0131n\u0131n da etkisiyle b\u00f6lgede baz\u0131 isyanlar \u00e7\u0131km\u0131\u015ft\u0131. B\u00f6ylece Bulgaristan ve S\u0131rbistan’da \u00e7\u0131kan isyanlara bir de Suriye’de ve Hicaz’da \u00e7\u0131kan isyanlar eklenmi\u015f oluyordu. Vehhabiler ayaklanarak, 1803-1804’te Mekke ve Medine’yi ele ge\u00e7irmi\u015flerdi. Osmanl\u0131lar\u0131n tekrar Fransa ile yak\u0131nla\u015fmalar\u0131, \u0130ngiliz ve Ruslar\u0131 harekete ge\u00e7irmi\u015f ve sonunda Rusya Eflak ve Bo\u011fdan’\u0131 i\u015fgal etmi\u015fti. Bu sava\u015f s\u00fcrerken Niz\u00e2m-\u0131 Cedit’in Rumeli’ye de kayd\u0131r\u0131lmas\u0131ndan memnun olmayan isyanc\u0131lar \u015eehzade Mustafa’n\u0131n tahrik ve te\u015fvikiyle birle\u015ferek \u0130kinci Edirne Vak’as\u0131 denilen b\u00fcy\u00fck bir ayaklanma ba\u015flatm\u0131\u015flard\u0131 (1806). Neticede \u0130stanbul’da patlak veren Kabak\u00e7\u0131 Mustafa \u0130syan\u0131 III. Selim’in sonunu haz\u0131rlad\u0131. Saraya giren isyanc\u0131lar III. Selim’i tahttan indirerek yerine IV. Mustafa’y\u0131 tahta ge\u00e7irdiler (29 May\u0131s 1807). Niz\u00e2m-\u0131 Cedid la\u011fvedildi. Fakat III. Selim’e ba\u011fl\u0131 olan Ruscuk bayraktar\u0131 Mustafa, yenilik taraftarlar\u0131yla birle\u015ferek, kar\u015f\u0131 darbede bulundu. Amac\u0131 III. Selim’i yeniden tahta \u00e7\u0131karmakt\u0131. IV. Mustafa’n\u0131n, sab\u0131k padi\u015fah\u0131 \u00f6ld\u00fcrtt\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn \u00f6\u011frenilmesi \u00fczerine, karde\u015fi II. Mahmut ba\u015fa ge\u00e7irildi (28 Temmuz 1808).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Alemdar Mustafa Pa\u015fa sadareti \u00fcslenerek, III. Selim’in ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 \u0131slahatlar\u0131 devam ettirmeye \u00e7al\u0131\u015ft\u0131. Niz\u00e2m-\u0131 Cedit’i, Sekb\u00e2n-\u0131 Cedit ad\u0131 ile yeniden canland\u0131rd\u0131. Ancak ulemay\u0131 ve yeni\u00e7erileri memnun edemeyen Alemdar Mustafa Pa\u015fa, 1809’da \u00e7\u0131kan bir isyanda \u00f6ld\u00fc.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

II. Mahmut ve Islahat Hareketleri; II. Mahmut devri (1808-1839), hem ger\u00e7ekle\u015ftirilen yenilik hareketleri ile hem de etnik ve siyas\u00ee isyanlar\u0131yla Osmanl\u0131 Devleti’nin yol ayr\u0131m\u0131na girdi\u011fi bir d\u00f6nemi ifade eder. II. Mahmut, \u00f6ncelikle orduyu ba\u015ftan a\u015fa\u011f\u0131 d\u00fczenlemek ile i\u015fe ba\u015flad\u0131. Yeniliklere kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kan Yeni\u00e7eri Oca\u011f\u0131 bir nizamname ile ortadan kald\u0131r\u0131ld\u0131. Vak’a-y\u0131 Hayriye olarak adland\u0131r\u0131lan bu k\u00f6kl\u00fc de\u011fi\u015fiklikle (15-16 Haziran 1826), yeni bir ordu olu\u015fturuldu. Ancak yeni\u00e7eriler bu d\u00fczenlemeye boyun e\u011fmeyerek isyan ettiler. Sadrazam’\u0131n saray\u0131n\u0131 basan yeni\u00e7eriler sadrazam\u0131n ve \u0131slahat\u00e7\u0131lar\u0131n ba\u015flar\u0131n\u0131 istediler. Ancak At Meydan\u0131’nda toplanan yeni\u00e7eriler da\u011f\u0131t\u0131ld\u0131, ocaklar\u0131 bombaland\u0131. B\u00f6ylece Avrupa tarz\u0131nda yeni bir ordunun kurulmas\u0131 y\u00f6n\u00fcndeki en b\u00fcy\u00fck engel ortadan kald\u0131r\u0131lm\u0131\u015f oluyordu. II. Mahmut h\u00fck\u00fbmet te\u015fkil\u00e2t\u0131nda da de\u011fi\u015fikliklere giderek kabine ve nezaret (bakanl\u0131k) usul\u00fcn\u00fc benimsedi. 1836 y\u0131l\u0131nda Dahiliye ve Hariciye Naz\u0131rl\u0131klar\u0131 kuruldu. Avrupa devletleri ile A.B.D ile ticar\u00ee anla\u015fmalar yap\u0131ld\u0131. \u0130ktisad\u00ee ve adl\u00ee sistemde de\u011fi\u015fikliklere gidildi. Avrupa tarz\u0131nda e\u011fitim veren r\u00fc\u015ftiyeler, Harbiye ve T\u0131bbiye okullar\u0131n\u0131n a\u00e7\u0131lmas\u0131 vb. gibi e\u011fitim alan\u0131nda da \u0131slahatlar ger\u00e7ekle\u015ftirildi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Fakat, kimi \u015fekl\u00ee, kimi \u00f6ze y\u00f6nelik bu yenilikler devletin i\u00e7inde bulundu\u011fu zorluklar\u0131 a\u015fmas\u0131na yetmedi\u011fi gibi, Osmanl\u0131 co\u011frafyas\u0131ndaki par\u00e7alanma II.Mahmut d\u00f6neminde daha da hissedilir hale geldi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

S\u0131rp ve Yunan \u0130syanlar\u0131; Frans\u0131z \u0130htil\u00e2li’nin getirdi\u011fi milliyet\u00e7i fikirlerle temellendirilen ancak, daha ziyade arkas\u0131nda Rusya ve di\u011fer Avrupa devletlerinin te\u015fvik ve tahriki olan etnik ve mahall\u00ee isyanlar bu d\u00f6nemde alevlendi. III. Selim zaman\u0131nda isyan eden S\u0131rplar, 1812 B\u00fckre\u015f Antla\u015fmas\u0131 ile baz\u0131 imtiyazlar almalar\u0131na ra\u011fmen, yeniden ayakland\u0131lar. Yeni\u00e7eri Oca\u011f\u0131n\u0131n kald\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 tarihlerde S\u0131rplarla k\u0131sm\u00ee bir anla\u015fmaya var\u0131ld\u0131. Ancak 1830’da bir hatt-\u0131 \u015ferif ile S\u0131rbistan’\u0131n Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetinde bir prenslik olarak varl\u0131\u011f\u0131 kabul edildi. Rusya’n\u0131n XIX. y\u00fczy\u0131la girerken Osmanl\u0131ya kar\u015f\u0131 s\u00fcrd\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc sava\u015flar\u0131n alt\u0131nda Balkanlar\u0131 ve \u00f6zellikle Rumlar\u0131 Osmanl\u0131 Devleti’nden koparmak yat\u0131yordu. Nitekim Odessa’da yeniden \u00f6rg\u00fctlendirilen Etnik-i Eterya adl\u0131 cemiyetin ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131na Yunan \u0130syan\u0131 s\u0131ras\u0131nda \u00c7ar I. Alexsandre’\u0131n yaveri Prens \u0130psilanti getirilmi\u015fti. Yap\u0131lan plana g\u00f6re Yunanistan, Yanya ve Tuna civar\u0131nda isyanlar \u00e7\u0131kar\u0131lacakt\u0131. \u0130psilanti 1821’de Romanya’ya ge\u00e7erek Ortodokslar\u0131 ayakland\u0131rmaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131 fakat ba\u015far\u0131l\u0131 olamad\u0131. \u00c7ar, T\u00fcrklere yenilerek Macaristan’a ka\u00e7acak olan \u0130psilanti’yi desteklemekten vazge\u00e7ti. Bu s\u0131rada Mora’da da Patras ba\u015fpiskoposu isyan etmi\u015fti (25 Mart 1821). 1822’de Yunanl\u0131lar ba\u011f\u0131ms\u0131z olduklar\u0131n\u0131 il\u00e2n ettiler, Mora’da ve adalarda \u00e7ok say\u0131da T\u00fcrk’\u00fc katlettiler. Rusya ve Avrupa bu isyan\u0131 gayri resm\u00ee yollardan desteklemekteydiler.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Girit ve Mora valili\u011finin kendisine verilmesini II. Mahmut’a kabul ettiren Mehmet Ali Pa\u015fa bu isyan\u0131 bast\u0131rmakla g\u00f6revlendirildi. 1822’de Girit’e, 1824-25’te Mora’ya girildi. Bu geli\u015fme kar\u015f\u0131s\u0131nda Rusya, Fransa ve \u0130ngiltere aralar\u0131nda anla\u015farak (1827), Yunanistan’\u0131n \u00f6zerk bir prenslik olarak kabul edilmesi hususunda Osmanl\u0131lar\u0131 s\u0131k\u0131\u015ft\u0131rmak istediler. T\u00fcrkler bu olay\u0131 i\u00e7 i\u015flerine m\u00fcdahale olarak kabul edip, teklifi reddetti. Bunun \u00fczerine Osmanl\u0131 ve M\u0131s\u0131r donanmas\u0131 Navarin’de, bir kaza sonucu(!), yok edildi. \u00dc\u00e7 \u00fclkeyle ili\u015fkiler kesildi ve 1828’de Rusya, m\u00fcttefiklerinin deste\u011fiyle Osmanl\u0131 Devleti’ne sava\u015f il\u00e2n etti. Rus ordusu do\u011fuda Erzurum’u ele ge\u00e7irdi. Bat\u0131da ise Edirne i\u015fgal edildi. Padi\u015fah, Prusya, Fransa ve \u0130ngiltere el\u00e7ilerini araya sokarak, Londra Protokol\u00fcn\u00fc kabul edece\u011fini bildirdi. B\u00f6ylece Edirne Antla\u015fmas\u0131 (1829) ve ard\u0131ndan Londra Konferans\u0131 (1830) imzaland\u0131. Antla\u015fma ile Prut iki \u00fclke aras\u0131nda s\u0131n\u0131r oluyor, Efl\u00e2k, Bo\u011fdan ile S\u0131rbistan’\u0131n \u00f6zerkli\u011fi kabul ediliyordu. Girit’in Osmanl\u0131larda kalmas\u0131 \u015fart\u0131yla Yunanistan’\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 da tasdik ediliyordu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mehmet Ali Pa\u015fa \u0130syan\u0131 ve M\u0131s\u0131r Meselesi; Mora’n\u0131n elden \u00e7\u0131kmas\u0131yla, o\u011flu \u0130brahim’in Mora valisi olma \u00fcmidini kaybeden M\u0131s\u0131r Valisi M. Ali Pa\u015fa, II. Mahmut’tan, yard\u0131mlar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k, Suriye’nin idaresini istedi. Bu iste\u011fin reddedilmesi \u00fczerine M.  Ali Pa\u015fa harekete ge\u00e7ti ve Filistin ile Suriye’ye girdi (1831). Akka ve \u015eam, o\u011flu \u0130brahim taraf\u0131ndan ele ge\u00e7irildi. \u0130brahim Pa\u015fa, k\u0131sa zamanda Anadolu’ya kadar ilerledi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Konya yak\u0131nlar\u0131ndaki sava\u015fta Osmanl\u0131 ordusunu yenilgiye u\u011fratt\u0131. Her birinin ayr\u0131 hesab\u0131 oldu\u011fu b\u00fcy\u00fck devletler, tel\u00e2\u015flanarak araya girmek istediler. Fransa ve \u0130ngiltere’nin anla\u015famamas\u0131 \u00fczerine, Rusya durumdan faydaland\u0131. Zor durumdaki II. Mahmut, Rus ordusunun ve donanmas\u0131n\u0131n \u0130stanbul yak\u0131nlar\u0131na gelmesine m\u00fcsaade etti. Rusya’n\u0131n k\u00e2rl\u0131 \u00e7\u0131kmas\u0131ndan endi\u015felenen Fransa ve \u0130ngiltere, II. Mahmut ile anla\u015fma yapmas\u0131 i\u00e7in M. Ali Pa\u015fa’ya bask\u0131 yapt\u0131lar. Neticede K\u00fctahya Antla\u015fmas\u0131 imzaland\u0131 (1833). Bu anla\u015fmayla, Mehmet Ali Pa\u015fa, M\u0131s\u0131r ve Girit’ten ba\u015fka \u015eam ve o\u011flu \u0130brahim de Cidde valili\u011fi yan\u0131 s\u0131ra Adana’y\u0131 uhdelerine alacaklard\u0131. Rusya, yard\u0131mlar\u0131na kar\u015f\u0131l\u0131k II. Mahmut ile H\u00fcnk\u00e2r \u0130skelesi Antla\u015fmas\u0131 diye bilinen bir anla\u015fma yaparak, \u0130stanbul’daki durumunu kuvvetlendirmeyi ba\u015fard\u0131 (1833). Anla\u015fmaya g\u00f6re Osmanl\u0131 Devleti’nin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn garantisi ve gere\u011finde Osmanl\u0131n\u0131n yard\u0131m\u0131na ko\u015fulmas\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda Rusya, Bo\u011fazlar\u0131n b\u00fct\u00fcn yabanc\u0131 sava\u015f gemilerine kapat\u0131lmas\u0131n\u0131 kabul ettiriyordu. II.Mahmut, K\u00fctahya anla\u015fmas\u0131ndan memnun de\u011fildi. Bu sebeple M.Ali Pa\u015fa’ya kar\u015f\u0131 yeniden harekete ge\u00e7ti. Fakat Osmanl\u0131 ordusu Nizip’te bir kez daha yenildi (1839). \u00dcstelik Kaptan Pa\u015fa, Osmanl\u0131 donanmas\u0131n\u0131 M\u0131s\u0131r’a teslim etmi\u015fti. Bu arada II. Mahmut \u00f6lm\u00fc\u015f ve yerine I. Abd\u00fclmecit ge\u00e7mi\u015fti (1839-1861). M\u0131s\u0131r Meselesinin \u00c7\u00f6z\u00fcm\u00fc ve Bo\u011fazlar Meselesi; Rusya’n\u0131n H\u00fcnkar \u0130skelesi Antla\u015fmas\u0131na dayanarak duruma tek ba\u015f\u0131na m\u00fcdahale etmesini uygun bulmayan \u0130ngiltere ve Fransa yeniden devreye girdiler. Avusturya ve Prusya’n\u0131n da kat\u0131lmas\u0131yla Londra’da bir konferans topland\u0131 (1840).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Toplant\u0131da Mehmet Ali Pa\u015fa’n\u0131n veraset yoluyla M\u0131s\u0131r valili\u011fine sahip olmas\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, Suriye’den ve elinde tuttu\u011fu Osmanl\u0131 donanmas\u0131ndan vazge\u00e7mesi istendi. Konferans kararlar\u0131n\u0131 M.Ali Pa\u015fa’n\u0131n tan\u0131mamas\u0131 \u00fczerine \u0130ngiltere Suriye limanlar\u0131n\u0131 donanmas\u0131 ile topa tuttu. Nihayet M.Ali Pa\u015fa durumu kabul etti. I. Abdulmecit de iki ferman yay\u0131mlayarak onun valili\u011fini onaylad\u0131. Ard\u0131ndan \u0130ngiltere kendileri aleyhine olan H\u00fcnk\u00e2r \u0130skelesi Antla\u015fmas\u0131’n\u0131n y\u00fcr\u00fcrl\u00fckten kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren uluslararas\u0131 bir konferansa ev sahipli\u011fi yapt\u0131. Londra Antla\u015fmas\u0131 ile (Temmuz 1841), \u0130stanbul ve \u00c7anakkale bo\u011fazlar\u0131n\u0131n bar\u0131\u015f zaman\u0131nda sava\u015f gemilerine kapal\u0131 tutulmas\u0131n\u0131n kararla\u015ft\u0131r\u0131ld\u0131\u011f\u0131 bir Bo\u011fazlar S\u00f6zle\u015fmesi imzaland\u0131. B\u00f6ylece \u0130ngiltere, Rusya’n\u0131n elinden inisiyatifi alm\u0131\u015f oluyordu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tanzimat D\u00f6nemi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Daha \u00f6nceleri ger\u00e7ekle\u015ftirilmeye \u00e7al\u0131\u015f\u0131lan Islahat Hareketleri, Osmanl\u0131 Devleti’nin kendi iradesiyle uygulamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131\u011f\u0131, i\u00e7te ve d\u0131\u015ftaki ba\u015far\u0131s\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 \u00f6nlemeye y\u00f6nelik yenilikleri ifade etmekteydi. Ancak Avrupa ve Rusya’n\u0131n m\u00fctemadiyen i\u00e7 i\u015flerine m\u00fcdahale etmesi, Osmanl\u0131 Devleti’ni, kendi inisiyatifi d\u0131\u015f\u0131nda, yeni tedbirler almaya zorlamaktayd\u0131. \u00d6zellikle gayrim\u00fcslim unsurlar\u0131 bahane eden devletlerin m\u00fcdahalelerine f\u0131rsat vermemek i\u00e7in idar\u00ee ve hukuk\u00ee d\u00fczenlemelere gidilmesi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fclmekteydi. Hariciye Naz\u0131r\u0131 Mustafa Re\u015fit Pa\u015fa’n\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 d\u00fczenlemeler, I. Abd\u00fclmecit taraf\u0131ndan tasdik edilmi\u015fti. 3 Kas\u0131m 1839’da I. Abd\u00fclmecit “G\u00fclhane Hatt-\u0131 H\u00fcmayunu \u201cnu ilan ettirdi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu fermanda, dini ve \u0131rk\u0131 ne olursa olsun Osmanl\u0131 tebaas\u0131ndan olan herkesin e\u015fit olmas\u0131, herkesin yasalara g\u00f6re yarg\u0131lanmas\u0131, varl\u0131\u011f\u0131 \u00f6l\u00e7\u00fcs\u00fcnde vergilendirilmesi ve askerlik s\u00fcresinin 4-5 y\u0131l\u0131 ge\u00e7memesi gibi h\u00fck\u00fcmler yer al\u0131yordu. Ayr\u0131ca Osmanl\u0131 Devleti bu d\u00f6nemde Avrupa tarz\u0131na \u00f6yk\u00fcnen idar\u00ee d\u00fczenlemelerde de bulundu. Bu \u015fekilde Avrupa devletlerinin en az\u0131ndan baz\u0131lar\u0131n\u0131n, Osmanl\u0131 Devleti’nin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcne sayg\u0131s\u0131n\u0131n kazan\u0131lmas\u0131 hedeflenmekteydi. Fakat geli\u015fen siyas\u00ee olaylar, bunun o kadar kolay olmayaca\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterecektir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u015eark Meselesi ve K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131; Tanzimat d\u00f6neminde nispeten sa\u011flanan bar\u0131\u015f ortam\u0131, Rusya’n\u0131n m\u00fcdahalesiyle tekrar bozulmaya ba\u015flad\u0131. Balkanlarda panislavist bir politika izleyen Rusya, ayn\u0131 zamanda “Kutsal yerler sorunu \u201cnu ortaya atarak, do\u011frudan do\u011fruya Osmanl\u0131 Devleti\u2019nin varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 hedef almaktayd\u0131. Avrupal\u0131lar taraf\u0131ndan “\u015eark Meselesi”, \u00f6nceleri Osmanl\u0131 Devleti’nin toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fcn\u00fcn sa\u011flanmas\u0131 \u015feklinde d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcl\u00fcrken, daha sonra bu topraklar\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131 sorunu h\u00e2line d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcr\u00fcld\u00fc. \u00c7\u00fcnk\u00fc Osmanl\u0131 Devleti art\u0131k bir “hasta adam” idi. Ancak R. Mantran’\u0131n da ifade etti\u011fi gibi, hasta, kendisini iyile\u015ftirmeyi ama\u00e7lamayan doktorlar\u0131n insaf\u0131na kalm\u0131\u015ft\u0131. Onlar, Avrupa’n\u0131n hasta adam\u0131n\u0131n miras\u0131n\u0131 payla\u015fma tel\u00e2\u015f\u0131ndayd\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

K\u00fc\u00e7\u00fck Kaynarca Antla\u015fmas\u0131\u2019ndan sonra Osmanl\u0131 topraklar\u0131ndaki Ortodokslar \u2018\u0131n haklar\u0131n\u0131 koruma rol\u00fcn\u00fc \u00fcstlenen Rusya, Kud\u00fcs merkezli “kutsal yerler”in korunmas\u0131 ve idaresi hususunu da g\u00fcndeme getirdi. Frans\u0131zlarla imzalanan kapit\u00fcl\u00e2syonlarda, L\u00e2tin din adamlar\u0131na Kud\u00fcs Kilisesi \u00fczerinde baz\u0131 haklar tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

1808’den itibaren Rusya’n\u0131n bask\u0131lar\u0131 neticesinde onlar\u0131n yerini Ortodoks papazlar almaya ba\u015flad\u0131. Fransa’n\u0131n ve Rusya’n\u0131n 1850-51’de Bab-\u0131 Ali’ye bu durum hakk\u0131nda yapt\u0131klar\u0131 m\u00fcracaatlar, kurulan komisyonlarda de\u011ferlendirildi ve baz\u0131 kararlar al\u0131nd\u0131ysa da hi\u00e7birini memnun edemedi. Bunun \u00fczerine \u00c7ar I. Nikola, \u0130ngiltere’ye Osmanl\u0131 Devleti’ni aralar\u0131nda payla\u015fmay\u0131 teklif etti ve \u0130ngilizlerin sessizli\u011fini korumas\u0131 \u00fczerine de askerlerini Baserebya ve Lehistan’a \u00e7\u0131kartt\u0131. Rus el\u00e7isi Men\u00e7ikof’un a\u015f\u0131r\u0131 tavizler i\u00e7eren teklifini reddeden I.Abd\u00fclmecit, \u0130ngilizlere yak\u0131n olan Mustafa Re\u015fit Pa\u015fa’y\u0131 sadrazaml\u0131\u011fa getirdi. Ruslar 26 Haziran 1853’te, Prut’u ge\u00e7erek, Efl\u00e2k ve Bo\u011fdan’\u0131 istil\u00e2 ettiler. Osmanl\u0131 Devleti, Fransa ve \u0130ngiltere ile ittifak anla\u015fmas\u0131 imzalad\u0131. Bu ittifaka Avusturya ve \u0130talyan birli\u011fini kurmaya \u00e7al\u0131\u015fan Piyemento h\u00fck\u00fbmeti de kat\u0131ld\u0131. \u0130ttifak donanmas\u0131 \u00c7anakkale’de mevzilenmi\u015fti. Durumdan endi\u015felenen Rusya, askerlerini geri \u00e7ekmeye ba\u015flad\u0131. M\u00fcttefikler, Rusya’n\u0131n Karadeniz’deki g\u00fcc\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131rmak i\u00e7in, K\u0131r\u0131m’a y\u00f6neldiler. Ruslar\u0131n en b\u00fcy\u00fck \u00fcss\u00fc olan Sivastopol, bir y\u0131l s\u00fcren bir ku\u015fatman\u0131n ard\u0131ndan ele ge\u00e7irildi (1855). Bu s\u0131rada tahta oturan II. Alexandre, bar\u0131\u015f yapmay\u0131 kabul etti. M\u00fcttefiklerin yan\u0131 s\u0131ra Prusya’n\u0131n da kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Paris Antla\u015fmas\u0131 ile (30 Mart 1856), taraflar i\u015fgal ettikleri b\u00f6lgelerden \u00e7ekilecek, Osmanl\u0131lar\u0131n toprak b\u00fct\u00fcnl\u00fc\u011f\u00fc ve Bo\u011fazlar\u0131n stat\u00fcs\u00fc, Avrupa’n\u0131n “kefilli\u011fi” alt\u0131nda korunacakt\u0131. Osmanl\u0131lar\u0131n Avrupa Konseyi’ne dahil edilmesi kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda ise, sultan yeni bir \u0131slahat ferman\u0131 irat edecekti. Bu madde ve Karadeniz’in tarafs\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131n kabul\u00fc, sava\u015f\u0131n galibi durumundaki Osmanl\u0131lard\u0131n aleyhine idi. Nitekim, Efl\u00e2k ve Bo\u011fdan’\u0131n birle\u015fmesi ve S\u0131rbistan’a y\u00f6nelik yeni haklar da Paris Antla\u015fmas\u0131yla tescil edilmi\u015fti.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Islahat Ferman\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Hen\u00fcz K\u0131r\u0131m Sava\u015f\u0131 s\u00fcrerken, Viyana’da bir araya gelen \u0130ngiltere, Fransa ve Avusturya, Hristiyanlarla M\u00fcsl\u00fcmanlar aras\u0131ndaki farkl\u0131l\u0131klar\u0131n her alanda ortadan kald\u0131r\u0131lmas\u0131n\u0131 \u00f6ng\u00f6ren bir ferman\u0131 sultan\u0131n yay\u0131mlamas\u0131n\u0131, bar\u0131\u015f i\u00e7in \u00f6n \u015fart ko\u015fmu\u015flard\u0131. Paris Antla\u015fmas\u0131 m\u00fczakere edilirken, m\u00fcttefiklerin bu istekleri I. Abd\u00fclmecit taraf\u0131ndan yerine getirildi ve Islahat Ferman\u0131 il\u00e2n edildi (18 \u015eubat 1856). Tanzimat’la kabul edilen hususlar\u0131n esas al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 bu fermanla, M\u00fcsl\u00fcmanlarla Hristiyanlar aras\u0131nda e\u015fitlik sa\u011fland\u0131\u011f\u0131 Avrupa’ya garanti edilmi\u015f oluyordu. Ayr\u0131ca i\u00e7 hukuk alan\u0131nda ve ticaret hukukunda da yenilikler getiriliyor, Ceza ve meden\u00ee hukukun bir b\u00f6l\u00fcm\u00fc, din\u00ee esaslardan ar\u0131nd\u0131r\u0131l\u0131yordu. Asl\u0131nda Tanzimat s\u00fcreciyle ba\u015flayan bu de\u011fi\u015fiklikler, idari yap\u0131lanmada da kendisini hissettirmi\u015ftir. 1868’de \u015eura-y\u0131 Devlet ve Divan-\u0131 Ahkam-\u0131 Adliye kurularak buralarda hem Hristiyanlar hem de M\u00fcsl\u00fcmanlar g\u00f6revlendirilmi\u015ftir. Islahat Ferman\u0131 ile getirilen d\u00fczenlemelerin uygulanmas\u0131 daha \u00e7ok I.Abd\u00fclaziz’in tahta \u00e7\u0131kmas\u0131 (1861-1876) ile ger\u00e7ekle\u015febilmi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Paris Antla\u015fmas\u0131na imza koyan devletler, anla\u015fma maddesinde de yer ald\u0131\u011f\u0131 i\u00e7in Islahat Ferman\u0131’n\u0131, Osmanl\u0131 Devleti’ne m\u00fcdahale etmede bir koz olarak kullanm\u0131\u015flard\u0131r. Nitekim Fransa, D\u00fcrzilerin Katolik Marunilere sald\u0131rmas\u0131n\u0131 bahane ederek L\u00fcbnan’a asker \u00e7\u0131karm\u0131\u015f ve 1871’e kadar orada kalm\u0131\u015ft\u0131r. Karada\u011f’da \u00e7\u0131kan bir anla\u015fmazl\u0131k yine b\u00fcy\u00fck devletlerin arac\u0131l\u0131\u011f\u0131 ile halledilmi\u015ftir (1862). G\u00fc\u00e7l\u00fc devletler taraf\u0131ndan te\u015fvik ve tahrik edilen Balkanlardaki Hristiyan topluluklar\u0131, \u00e7\u0131kard\u0131klar\u0131 isyanlar bast\u0131r\u0131lsa dahi, Osmanl\u0131 Devleti’nden yeni haklar elde etmeyi ba\u015faracaklard\u0131r. \u00d6rne\u011fin S\u0131rplar ve Bulgarlar yeni haklar elde etmi\u015f, Efl\u00e2k ve Bo\u011fdan’\u0131n Romanya ad\u0131 alt\u0131nda birle\u015fmeleri kabul edilmi\u015ftir. Muhtariyet haklar\u0131 geni\u015fletilen M\u0131s\u0131r’da, \u0130ngiliz-Frans\u0131z n\u00fcfuz m\u00fccadelesi k\u0131z\u0131\u015fm\u0131\u015f, III. Napolyon’un te\u015febb\u00fcs\u00fc \u00fczerine, Abd\u00fclaziz istemedi\u011fi h\u00e2lde S\u00fcvey\u015f Kanal\u0131 projesini kabul etmek zorunda kalm\u0131\u015f ve kanal 1869’da b\u00fcy\u00fck bir t\u00f6renle a\u00e7\u0131lm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

I. Me\u015frutiyet D\u00f6nemi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Avrupa devletleri ve \u00f6zellikle Rusya’n\u0131n k\u0131\u015fk\u0131rtt\u0131\u011f\u0131 topluluklar, ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 il\u00e2n etmek i\u00e7in harekete ge\u00e7mekteydiler. 1866’da Girit \u0130syan\u0131 \u00e7\u0131kt\u0131. Yunanistan’a ba\u011flanmak amac\u0131yla ba\u015flayan isyan bast\u0131r\u0131lmas\u0131na ra\u011fmen, Avrupa devletleri araya girerek sultan\u0131n Girit’e yeni bir stat\u00fc vermesini sa\u011flad\u0131lar (1868). Rusya taraf\u0131ndan olu\u015fturulan komitalar vas\u0131tas\u0131yla Bulgarlar ayakland\u0131r\u0131ld\u0131. Onlara da geni\u015f haklar verildi (1870). Fakat bununla yetinmeyen Bulgarlar, Bosna ve Hersek’teki kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131klar\u0131n ard\u0131ndan yeniden ayakland\u0131lar (1875-76).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bulgar isyan\u0131 sert bi\u00e7imde bast\u0131r\u0131ld\u0131. Fakat bu s\u0131rada Gen\u00e7 Osmanl\u0131lar, Abd\u00fclaziz’e ba\u015flatt\u0131klar\u0131 muhalefeti, m\u00fccadeleye d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrd\u00fcler. Nihayet Mithat Pa\u015fa’n\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki yenilik\u00e7i idareciler Abd\u00fclaziz’i tahttan indirerek ye\u011feni V. Murat’\u0131 ba\u015fa ge\u00e7irdiler(30 May\u0131s 1876). Ancak hastal\u0131\u011f\u0131 sebebiyle \u00fc\u00e7 ay sonra o da tahttan indirilerek, Kanun-\u0131 Esasi’yi il\u00e2n edece\u011fini beyan eden karde\u015fi II. Abd\u00fclhamit Osmanl\u0131 taht\u0131na \u00e7\u0131kar\u0131ld\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bu arada Rusya’n\u0131n Osmanl\u0131 Devleti’ne bask\u0131 kurmas\u0131n\u0131 kendi menfaatine ayk\u0131r\u0131 g\u00f6ren \u0130ngiltere, Balkanlardaki bunal\u0131m\u0131 g\u00f6r\u00fc\u015fmesi i\u00e7in \u0130stanbul’da uluslararas\u0131 bir konferans toplanmas\u0131n\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. \u0130stanbul Konferans \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 s\u00fcrd\u00fcr\u00fcrken II. Abd\u00fclhamit Me\u015frutiyet’i il\u00e2n etti (23 Aral\u0131k 1876). Kurulacak Meclis-i Mebusan \u2018da b\u00fct\u00fcn topluluklar temsil edilebilecekti. Parl\u00e2menter monar\u015fi, \u0130stanbul Konferans\u0131’n\u0131n toplan\u0131\u015f sebebini tamamen ortadan kald\u0131rmas\u0131na ra\u011fmen, konferansa kat\u0131lan devletler, Balkan topluluklar\u0131n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 istediklerinden bir sonuca var\u0131lamad\u0131. Osmanl\u0131 Devleti’nin \u00e7a\u011fr\u0131lmad\u0131\u011f\u0131 Londra’da toplanan bir ba\u015fka konferansta, b\u00fcy\u00fck devletler isteklerini tekrarlad\u0131lar. Rusya, Osmanl\u0131 Devleti’ne al\u0131nan kararlar\u0131 kabul ettirmek i\u00e7in sava\u015f il\u00e2n etti. (Nisan 1877). Tarihimizde “93 Harbi” diye bilinen 1877-1878 Osmanl\u0131 Rus Harbi, asker\u00ee ve siyas\u00ee bak\u0131mdan \u00f6nemli sonu\u00e7lar do\u011furmu\u015ftur.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kanun-\u0131 Esasi’nin kabul\u00fc ile a\u00e7\u0131lan Genel Meclis, padi\u015fah taraf\u0131ndan se\u00e7ilen Ayan Meclisi ve halk taraf\u0131ndan se\u00e7ilen Mebusan Meclisi’nden ibaretti. Londra Konferans\u0131’ndan \u00f6nce \u00e7al\u0131\u015fmaya ba\u015flayan bu meclis, h\u00fck\u00fbmet taraf\u0131ndan sunulan teklif ve kanun tasar\u0131lar\u0131n karara ba\u011flayarak ilk d\u00f6nem \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131n\u0131 tamamlam\u0131\u015ft\u0131. Ancak 93 Harbi’nin s\u00fcrd\u00fc\u011f\u00fc s\u0131k\u0131nt\u0131l\u0131 zamanlarda meclisteki az\u0131nl\u0131k mebuslar\u0131 \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 sekteye u\u011fratt\u0131\u011f\u0131 gibi, bunal\u0131m\u0131n artmas\u0131n\u0131 da sa\u011fl\u0131yorlard\u0131. Nitekim Gazi Osman Pa\u015fa’n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir kahramanl\u0131k g\u00f6stererek 5 ay savundu\u011fu Plevne’yi a\u015fan Ruslar, Ye\u015filk\u00f6y’e kadar ilerlemi\u015flerdi. Do\u011fu’da ise ancak Erzurum \u00f6nlerinde durdurulmu\u015flard\u0131. Meclis sava\u015f\u0131n gidi\u015fat\u0131ndan h\u00fck\u00fbmeti ve padi\u015fah\u0131 sorumlu tutarak, siyas\u00ee tansiyonu y\u00fckseltmekteydi. II. Abd\u00fclhamit, devletin ileri gelenleri ve baz\u0131 mebuslarla yapt\u0131\u011f\u0131 toplant\u0131dan bir sonu\u00e7 alamay\u0131nca, Kanun-\u0131 Esasi’nin kendisine verdi\u011fi yetkiyi kullanarak, etnik yap\u0131s\u0131n\u0131n kar\u0131\u015f\u0131kl\u0131\u011f\u0131 sebebiyle \u00e7al\u0131\u015fmalar\u0131 aksayan meclisi kapatt\u0131 (14 \u015eubat 1878). Bu I. Me\u015frutiyet’in sonu demekti.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Berlin Kongresi ve Balkanlardaki Geli\u015fmeler; \u0130stanbul \u00f6nlerine kadar gelmi\u015f olan Rusya ile Ye\u015filk\u00f6y (Ayastefanos) Antla\u015fmas\u0131 imzaland\u0131 (3 Mart 1878). Bu anla\u015fmayla, s\u00f6zde Osmanl\u0131’ya ba\u011fl\u0131 Dobruca, Do\u011fu Makedonya ve Trakya’y\u0131 i\u00e7ine alan B\u00fcy\u00fck Bulgaristan Prensli\u011fi kuruluyor; Romanya, S\u0131rbistan ve Karada\u011f ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131na kavu\u015fuyordu. Ancak, Rusya’n\u0131n geni\u015flemesinden rahats\u0131zl\u0131k duyan Avrupa devletlerinin araya girmesiyle bu anla\u015fma h\u00fck\u00fcmleri y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe giremedi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130ngiltere donanmas\u0131n\u0131 harekete ge\u00e7irdi. Osmanl\u0131 Devleti ile yapt\u0131\u011f\u0131 bir anla\u015fmayla K\u0131br\u0131s’a yerle\u015fti ( 4 Haziran 1878). Araya giren Bismark, \u00fclkesinde bir konferansa ev sahipli\u011fi yaparak hem muhtemel bir sava\u015f\u0131 \u00f6nlemek hem de Almanya’n\u0131n menfaatlerini korumak istiyordu. Nitekim Osmanl\u0131 Devleti, \u0130ngiltere, Fransa, Avusturya, Almanya, \u0130talya ve Rusya’n\u0131n da kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 Berlin Kongresi 13 Temmuz 1878’de imzalanan bir anla\u015fmayla son buldu. Bu anla\u015fma, art\u0131k Rusya’n\u0131n yan\u0131 s\u0131ra, di\u011fer devletlerin de par\u00e7alamaya \u00e7al\u0131\u015ft\u0131klar\u0131 Osmanl\u0131’dan, kendi paylar\u0131n\u0131 alma anla\u015fmas\u0131yd\u0131. Berlin ve Ayestafanos antla\u015fmalar\u0131nda \u00f6ng\u00f6r\u00fcld\u00fc\u011f\u00fc gibi, S\u0131rbistan, Karada\u011f ve Romanya’n\u0131n ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131 onayland\u0131. Bulgaristan \u00fc\u00e7 b\u00f6l\u00fcme ayr\u0131ld\u0131. Bulgaristan Prensli\u011fi haricinde m\u00fcstakil bir Do\u011fu Rumeli eyaleti olu\u015fturuldu. Girit’in stat\u00fcs\u00fcne benzer bir stat\u00fcyle Makedonya, Osmanl\u0131 Devleti’nin elinde kald\u0131. Yunanistan Tesalya ve Epir’in bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fc ald\u0131. Bosna-Hersek, Avusturya taraf\u0131ndan i\u015fgal edildi. Rusya, Kars, Ardahan ve Batum’a sahip oldu. Berlin Kongresi, b\u00fcy\u00fck devletlerin Osmanl\u0131 Devleti’ni payla\u015fma ve ortadan kald\u0131rma arzular\u0131n\u0131n bir neticesi idi. Balkanlarda b\u00fcy\u00fck devletlerin inisiyatifiyle ortaya \u00e7\u0131kan k\u00fc\u00e7\u00fck devlet\u00e7ikler, b\u00f6lgede o d\u00f6nemden g\u00fcn\u00fcm\u00fcze kadar ula\u015fan siyas\u00ee ve etnik \u00e7at\u0131\u015fmalar\u0131n piyonlar\u0131 olmaktan \u00f6teye gidemediler. Nitekim Avusturya’n\u0131n ve Rusya’n\u0131n Balkanlarda n\u00fcfuzlar\u0131n\u0131 art\u0131rmalar\u0131, Balkan Sava\u015flar\u0131 ve I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’n\u0131n \u00e7\u0131kmas\u0131na yol a\u00e7acakt\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Berlin Kongresi’nin sonu\u00e7lar\u0131 k\u0131sa zamanda ortaya \u00e7\u0131kmaya ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Balkanlardan bir pay alamayan Fransa, \u00f6nceden n\u00fcfuz sahas\u0131na dahil etti\u011fi Cezayir ile Tunus aras\u0131ndaki s\u0131n\u0131r problemini bahane ederek, Tunus’u i\u015fgal etti (1881). Fransa ile \u0130ngiltere aras\u0131nda \u00e7eki\u015fmeye sahne olan M\u0131s\u0131r’da, Hidiv \u0130smail Pa\u015fa’ya kar\u015f\u0131 ba\u015flat\u0131lan bir asker\u00ee ayaklanma ile ortaya \u00e7\u0131kan durum \u0130stanbul’da g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcl\u00fcrken, \u0130ngilizler \u0130skenderiye’yi topa tuttu. Osmanl\u0131lar\u0131n kar\u015f\u0131 \u00e7\u0131kmalar\u0131na ra\u011fmen \u0130ngilizler M\u0131s\u0131r’\u0131 ele ge\u00e7irdiler(1882). Bulgaristan Prensli\u011fi, Do\u011fu Rumeli’de \u00e7\u0131kan isyan\u0131 de\u011ferlendirerek (1885), b\u00f6lgeyi kontrol\u00fc alt\u0131na ald\u0131. Osmanl\u0131 Devleti Rusya’n\u0131n bask\u0131s\u0131 sonunda, K\u0131rcaali ve Rodop d\u0131\u015f\u0131ndaki Do\u011fu Rumeli Valili\u011fi’nin Bulgar Prensli\u011fi’nin idaresine ge\u00e7mesini kabul etmek zorunda kald\u0131 (1886). \u0130kinci Me\u015frutiyet’in il\u00e2n\u0131 s\u0131ras\u0131nda ise Bulgarlar ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131klar\u0131n\u0131 il\u00e2n ettiler (1908). Bulgar, Yunan ve Arnavutlar\u0131n hak iddia etti\u011fi Makedonya’da \u00e7\u0131kan olaylar Osmanl\u0131 kuvvetleri taraf\u0131ndan bast\u0131r\u0131ld\u0131. Fakat, Rusya ve Avusturya devreye girerek Osmanl\u0131 h\u00e2kimiyetindeki Makedonya’da, \u00fclkelerinden iki g\u00f6zlemcinin g\u00f6rev yapmas\u0131n\u0131 sa\u011flad\u0131lar (1893). Megalo \u0130dea ad\u0131n\u0131 verdi\u011fi Bizans’\u0131 diriltme \u00e7abas\u0131ndaki k\u00fc\u00e7\u00fck Yunanistan, 1896’da \u00e7\u0131kan isyan\u0131 bahane ederek Girit’i ilhaka yeltendi (1896). Osmanl\u0131lar D\u00f6meke Meydan Sava\u015f\u0131 ile Yunanl\u0131lar\u0131 b\u00fcy\u00fck bir bozguna u\u011fratt\u0131lar (1897). Fakat Rusya ve Avrupa devletlerinin m\u00fcdahalesi ile \u0130stanbul’da toplanan bir konferans ile Girit’te valili\u011fine Yunan kral\u0131n\u0131n o\u011flunun getirildi\u011fi \u00f6zerk bir y\u00f6netim kurulmas\u0131, adan\u0131n fiilen Yunanistan’a b\u0131rak\u0131lmas\u0131 anlam\u0131na geliyordu.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

93 Harbi’nden sonra sun’i bir Ermeni Meselesi ortaya \u00e7\u0131kar\u0131lm\u0131\u015ft\u0131. Osmanl\u0131 Devleti’ne ba\u011fl\u0131l\u0131klar\u0131 sebebiyle “millet-i sad\u0131ka” olarak adland\u0131r\u0131lan Ermeniler, \u00f6nceleri Do\u011fu Anadolu’yu ele ge\u00e7irmek isteyen Rusya ve ard\u0131ndan \u0130ngiltere taraf\u0131ndan kullan\u0131lmaya ba\u015flad\u0131lar. H\u0131n\u00e7ak ve Ta\u015fnak tedhi\u015f \u00f6rg\u00fctlerini kurarak, \u0130stanbul ve ta\u015frada ter\u00f6r yaratan baz\u0131 Ermeniler \u00f6zellikle \u0130ngilizler taraf\u0131ndan destekleniyorlard\u0131. Do\u011fu’da hi\u00e7bir zaman \u00e7o\u011funluk olamayan Ermenilere kurdurulacak bir devlet ile Rusya Akdeniz ve Orta Do\u011fu’ya s\u0131zabilecekti. \u0130ngiliz himayesindeki bir Ermeni devleti ise aksine bunu \u00f6nleyebilirdi. Her iki taraf\u0131nda kulland\u0131\u011f\u0131 Ermeniler 1889’dan itibaren tedhi\u015fe ba\u015flad\u0131lar. Van, Erzurum ve Bitlis’te \u00e7\u0131kan olaylar bast\u0131r\u0131ld\u0131. Ard\u0131ndan ba\u015fkentte Osmanl\u0131 Bankas\u0131’na kanl\u0131 bir bask\u0131n yaparak bankay\u0131 i\u015fgal ettiler. II. Abd\u00fclhamit’e y\u00f6nelik bir suikast te\u015febb\u00fcs\u00fcnde bulundular. I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ve \u0130stiklal Harbi y\u0131llar\u0131nda da Ermeniler devlet aleyhine faaliyetlerini devam ettirmi\u015flerdir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

II. Me\u015frutiyet D\u00f6nemi<\/strong><\/p>\n\n\n\n

I. Me\u015frutiyet’in kald\u0131r\u0131lmas\u0131ndan sonra II. Abd\u00fclhamit i\u00e7te ve d\u0131\u015fta meydana gelen olumsuz geli\u015fmelerin de etkisiyle, kat\u0131 bir y\u00f6netim sergilemeye ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131. Me\u015frutiyet taraftarlar\u0131 da buna kar\u015f\u0131l\u0131k muhalefetlerinin dozunu art\u0131rm\u0131\u015flard\u0131. Osmanl\u0131l\u0131k fikrinin temsilcisi olan Sadrazam Mithat Pa\u015fa 1881’de \u00f6l\u00fcm cezas\u0131na \u00e7arpt\u0131r\u0131lm\u0131\u015f, sonra affedilerek, Arabistan’a s\u00fcrg\u00fcne g\u00f6nderilmi\u015f ve 1883’te \u00f6ld\u00fcr\u00fclm\u00fc\u015ft\u00fc.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ali Suavi, Ziya Pa\u015fa ve Nam\u0131k Kemal gibi ki\u015filer de sultan taraf\u0131ndan bertaraf edilmi\u015flerdi. Ancak devletin i\u00e7inde bulundu\u011fu g\u00fc\u00e7 durum onlar\u0131n ba\u015flatt\u0131\u011f\u0131 muhalefetin g\u00fc\u00e7lenerek b\u00fcy\u00fcmesine zemin haz\u0131rlamaktayd\u0131. Balkanlardaki \u00e7alkant\u0131lar\u0131n yan\u0131 s\u0131ra Osmanl\u0131 Devleti iktisad\u00ee a\u00e7\u0131dan da \u00e7ok zor durumda idi. Devlet i\u00e7 ve d\u0131\u015f bor\u00e7lar\u0131n\u0131 kapatabilmek i\u00e7in bat\u0131l\u0131lar\u0131n elindeki Osmanl\u0131 Bankas\u0131 ile mal\u00ee bir anla\u015fma imzalamak zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131 (1879 ve 1881). Buna g\u00f6re banka mali yard\u0131mlar\u0131 kar\u015f\u0131l\u0131\u011f\u0131nda, devletin baz\u0131 gelirlerini devral\u0131yordu. \u0130ngiliz ve Frans\u0131zlar\u0131n kontrol\u00fcnde bu maksatla kurulan D\u00fcyun-\u0131 Umum\u00eeye \u0130daresi Osmanl\u0131 \u00fclkesini \u00e2deta bir s\u00f6m\u00fcrge h\u00e2line getirecektir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Gen\u00e7 T\u00fcrkler veya J\u00f6n T\u00fcrkler ad\u0131 verilen ve yurt d\u0131\u015f\u0131nda ve i\u00e7inde faaliyet g\u00f6steren Me\u015frutiyet taraftarlar\u0131, \u0130stanbul’da \u0130ttihad-\u0131 Osmani derne\u011fini kurmu\u015flar ve bu dernek 1894\/95’te \u0130ttihat ve Terakki Cemiyeti ad\u0131n\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131. Selanik’te Enver ve Niyazi Pa\u015falar gibi subaylar\u0131n da kat\u0131lmas\u0131yla g\u00fc\u00e7lenen \u0130ttihat\u00e7\u0131lar, Osmanl\u0131 devletini ancak Kanun-\u0131 Esas\u00ee’nin yeniden kabul\u00fcn\u00fcn kurtarabilece\u011fini d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcyorlard\u0131. Kola\u011fas\u0131 Niyazi Bey ve ona kat\u0131lan Enver Bey’in Resne’de isyan ederek da\u011fa \u00e7\u0131kmalar\u0131 ve Rumeli’de halk taraf\u0131ndan b\u00fcy\u00fck bir destek bulmalar\u0131 \u00fczerine II. Abd\u00fclhamit anayasay\u0131 y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe koyarak II. Me\u015frutiyet’i il\u00e2n etti ((23 Temmuz 1908).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

17 Aral\u0131k 1908’de meclis yeniden a\u00e7\u0131ld\u0131. Yap\u0131lan se\u00e7imlerde \u0130ttihat ve Terakki F\u0131rkas\u0131 b\u00fcy\u00fck bir ba\u015far\u0131 sa\u011flam\u0131\u015ft\u0131. Ancak bu geli\u015fmeler esnas\u0131nda Bulgaristan ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 elde etmi\u015f ve Girit meclisi Yunanistan’a ilhak karar\u0131 alm\u0131\u015ft\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\u0130\u015fgal alt\u0131ndaki Bosna Hersek ise Avusturya taraf\u0131ndan fiilen ilhak edilmi\u015fti (5 Ekim 1908) Mill\u00ee bir politika izlemeyi ama\u00e7layan \u0130ttihat\u00e7\u0131lar, olumsuz geli\u015fmelerin de etkisiyle gittik\u00e7e otoriter bir idare olu\u015fturmaya ba\u015flam\u0131\u015flard\u0131. Bundan faydalanmak isteyen Me\u015frutiyet aleyhtarlar\u0131, baz\u0131 Avrupa devletlerinin de k\u0131\u015fk\u0131rtmas\u0131yla isyan ettiler. \u0130stanbul’daki Avc\u0131 Taburlar\u0131’n\u0131n 13 Nisan 1909’da ba\u015flatt\u0131klar\u0131 isyan s\u0131ras\u0131nda pek \u00e7ok \u0130ttihat\u00e7\u0131 \u00f6ld\u00fcr\u00fcld\u00fc. II. Abd\u00fclhamit olaylar\u0131 \u00f6nleyemedi. Bunun \u00fczerine Mahmut \u015eevket Pa\u015fa komutas\u0131ndaki ordu Selanik’ten yola \u00e7\u0131kt\u0131. Harek\u00e2t Ordusu ad\u0131 verilen bu ordunun kurmay ba\u015fkan\u0131 Mustafa Kemal idi. Harek\u00e2t Ordusu, k\u0131sa s\u00fcrede duruma h\u00e2kim olarak isyan\u0131 bast\u0131rd\u0131. \u0130syandan sorumlu tutulan II. Abd\u00fclhamit, \u015feyh\u00fclisl\u00e2mdan al\u0131nan fetva ile meclis taraf\u0131ndan tahttan indirildi (27 Nisan 1909) ve karde\u015fi V. Mehmet Re\u015fat yerine getirildi. V. Mehmed (1909-1918) devlet idaresinde inisiyatifi \u0130ttihat\u00e7\u0131 h\u00fck\u00fbmete b\u0131rakm\u0131\u015ft\u0131. Yeni iktidar zaman\u0131nda da fel\u00e2ketler birbirini takip etti. Osmanl\u0131 Devleti h\u0131zla da\u011f\u0131lma devrine girmekteydi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Trablusgarp Sava\u015flar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131lar\u0131n i\u00e7 i\u015fleri ve Balkanlardaki geli\u015fmelerle u\u011fra\u015fmas\u0131n\u0131 f\u0131rsat bilen \u0130talyanlar, Avusturya’n\u0131n Bosna-Hersek’i ilhak etmesi (1908), Arnavutlar\u0131n isyan\u0131 (1910) gibi olaylardan da cesaretlenerek, pastadan pay alabilmek i\u00e7in Trablusgarp’a asker \u00e7\u0131kard\u0131. (Eyl\u00fcl 1911). \u0130talyan donanmas\u0131 denizden, \u0130ngilizler ise M\u0131s\u0131r’\u0131 ellerinde bulundurdu\u011fundan karadan, Osmanl\u0131lar\u0131n b\u00f6lgeye asker g\u00f6ndermesini imk\u00e2ns\u0131z h\u00e2le getirmi\u015fti. Bu sebeple Osmanl\u0131 h\u00fck\u00fbmeti gizlice T\u00fcrk subaylar\u0131n\u0131 b\u00f6lgeye g\u00f6ndererek mahall\u00ee bir direni\u015fi \u00f6rg\u00fctleme yolunu se\u00e7mi\u015fti. Derne ve Tobruk\u2019ta Mustafa Kemal, Bingazi’de ise Enver Pa\u015fa \u0130talyanlara kar\u015f\u0131 b\u00fcy\u00fck ba\u015far\u0131lar kazand\u0131. Sava\u015f\u0131 kazanamayaca\u011f\u0131n\u0131 anlayan \u0130talya, Osmanl\u0131lar\u0131 bar\u0131\u015fa zorlamak i\u00e7in Oniki Ada’y\u0131 i\u015fgal etti. Ancak bundan ziyade Balkanlarda ba\u015flayan sava\u015f Osmanl\u0131lar\u0131n bar\u0131\u015f\u0131 imzalamaya zorlad\u0131. U\u015fi Antla\u015fmas\u0131 ile \u0130talyanlar i\u015fgal ettikleri yerleri muhafaza ettiler (1912)<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Balkan Sava\u015flar\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

T\u00fcrk-\u0130talyan Sava\u015f\u0131’n\u0131n ba\u015flad\u0131\u011f\u0131 s\u0131rada Balkan devletleri aralar\u0131ndaki anla\u015fmazl\u0131klar\u0131 bir tarafa b\u0131rakarak, Osmanl\u0131 Devleti’ne kar\u015f\u0131 bir ittifak olu\u015fturdular. Rusya’n\u0131n mimarl\u0131\u011f\u0131nda ger\u00e7ekle\u015fen Bulgar-S\u0131rp ittifak\u0131na daha sonra Yunanistan ve Karada\u011f da kat\u0131ld\u0131 (1912). Karada\u011f ile ba\u015flayan sava\u015fa 18 Ekim\u2019de di\u011fer Balkan devletleri de i\u015ftirak etti. Bu s\u0131rada Osmanl\u0131 askerleri, subaylar\u0131n bir k\u0131sm\u0131n\u0131n politik \u00e7eki\u015fmelerle me\u015fgul olmas\u0131ndan dolay\u0131 da\u011f\u0131n\u0131k bir h\u00e2ldeydi. Bunun sonucunda Balkan devletleri, Osmanl\u0131lar kar\u015f\u0131s\u0131nda kendilerinin de beklemedi\u011fi bir zafer kazand\u0131lar. Yunanl\u0131lar Ege adalar\u0131n\u0131 ele ge\u00e7irdiler. S\u0131rplar Kumanova’da \u00fcst\u00fcnl\u00fck sa\u011flad\u0131lar. S\u0131rplar\u0131n denize \u00e7\u0131kmalar\u0131n\u0131 \u00f6nlemek i\u00e7in Avusturya’n\u0131n deste\u011fi ile Arnavutluk ba\u011f\u0131ms\u0131zl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ilan etti (28 Kas\u0131m 1912).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Bulgarlar ise Edirne’yi ele ge\u00e7irerek \u00c7atalca’ya kadar ilerlediler. (19 Kas\u0131m 1912). 16 Aral\u0131k\u2019ta Londra’da ba\u015flayan g\u00f6r\u00fc\u015fmeler bir ara iktidardan d\u00fc\u015fen \u0130ttihat\u00e7\u0131lar\u0131n yeniden i\u015f ba\u015f\u0131na gelmesi \u00fczerine kesilmi\u015fti. Nihayet may\u0131s ay\u0131nda Londra Antla\u015fmas\u0131 imzalanarak I. Balkan Sava\u015f\u0131 sona erdi. Gelibolu Yar\u0131madas\u0131 hari\u00e7 Trakya, Bulgaristan’a verildi. Makedonya’n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131sm\u0131 Yunanistan ve S\u0131rbistan aras\u0131nda payla\u015f\u0131ld\u0131. \u00d6zellikle Makedonya’n\u0131n payla\u015f\u0131m\u0131 Bulgarlar\u0131 rahats\u0131z etmekteydi. S\u0131rbistan ve Yunanistan, Bulgarlara kar\u015f\u0131 ittifak olu\u015fturdu. Bu ittifaka Romanya da kat\u0131ld\u0131. Bulgaristan ile bu ittifak sava\u015fa girince, durumdan faydalanmak isteyen Osmanl\u0131 Devleti de Bulgar i\u015fgalindeki topraklar\u0131 geri almak i\u00e7in harekete ge\u00e7ti. K\u0131rklareli ve Edirne kurtar\u0131ld\u0131. II.Balkan Sava\u015f\u0131, taraflar\u0131n imzalad\u0131\u011f\u0131 B\u00fckre\u015f Antla\u015fmas\u0131 ile sona erdi (1913). Bulgaristan ile imzalanan \u0130stanbul Antla\u015fmas\u0131 ile, Meri\u00e7 nehri iki \u00fclke aras\u0131nda s\u0131n\u0131r oldu. Bulgaristan’daki T\u00fcrklerin haklar\u0131 belirlendi (29 Eyl\u00fcl 1913). Yunanistan ile imzalanan Atina Antla\u015fmas\u0131 ile ise Girit’in Yunanistan’a b\u0131rak\u0131lmas\u0131 kabul edildi (14 Kas\u0131m 1913). B\u00fcy\u00fck devletler bu anla\u015fmalardan sonra \u00c7anakkale Bo\u011faz\u0131 yak\u0131nlar\u0131ndaki Bozcaada ve \u0130mroz’u Osmanl\u0131lara geri verdiler. Balkan Sava\u015flar\u0131, Balkanlardaki T\u00fcrk varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck bir k\u0131y\u0131ma u\u011framas\u0131na sebep olmu\u015ftur. Y\u00fcz binlerce T\u00fcrk sava\u015flar s\u0131ras\u0131nda ve sonras\u0131nda a\u00e7 ve yokluk i\u00e7inde buradan g\u00f6\u00e7 etmek zorunda kalm\u0131\u015ft\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

I.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131 ve Osmanl\u0131 Devleti’nin Y\u0131k\u0131l\u0131\u015f\u0131<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Sadrazam Mahmut \u015eevket Pa\u015fa’n\u0131n \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi ile (21 Haziran 1913), \u0130ttihat ve Terakki F\u0131rkas\u0131, h\u00fck\u00fbmetin idaresini tamamen ellerine ge\u00e7irmi\u015fti. Enver, Talat ve Cemal Pa\u015falar, Osmanl\u0131 Devleti’nin i\u00e7 ve d\u0131\u015f politikas\u0131n\u0131 belirlemede en etkili naz\u0131rlard\u0131. Balkan sava\u015flar\u0131ndan sonra, ordu ve donanmay\u0131 g\u00fc\u00e7lendirmek isteyen h\u00fck\u00fbmet, Avrupa devletlerinden m\u00fchendisler ve asker\u00ee uzmanlar getirtmekteydi. Osmanl\u0131 Devleti, d\u0131\u015f siyasetini de, dengeleri g\u00f6zeterek yeniden belirlemek ihtiyac\u0131n\u0131 hissetmekteydi. Emperyalist devletler, n\u00fcfuz alanlar\u0131n\u0131 korumak veya geni\u015fletmek maksad\u0131yla siyas\u00ee, askeri ve iktisad\u00ee a\u00e7\u0131dan ittifaklar olu\u015fturmaktayd\u0131. \u0130ngiltere ve Fransa’ya nazaran s\u00f6m\u00fcrgecili\u011fe ge\u00e7 ba\u015flayan Almanya, Afrika, Avrupa ve Orta Do\u011fu’da n\u00fcfuz sahas\u0131n\u0131 geni\u015fletmek istiyor ve Osmanl\u0131 Devleti’ne bu maksatla yak\u0131n durmay\u0131 ye\u011fliyordu. Avusturya-Macaristan \u0130mparatorlu\u011fu da, Balkanlarda Panisl\u00e2vizmi ger\u00e7ekle\u015ftirmeye \u00e7al\u0131\u015fan Rusya’ya kar\u015f\u0131 Almanlarla i\u015f birli\u011fi i\u00e7indeydi. \u0130ngiltere ve Fransa taraf\u0131ndan pay edilmi\u015f Kuzey Afrika’da g\u00f6z\u00fc olan \u0130talya da bu ittifaka yak\u0131nd\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla Almanya \u00f6nderli\u011findeki \u00dc\u00e7l\u00fc \u0130ttifak’\u0131n (Almanya, Avusturya-Macaristan ve \u0130talya) do\u011fal rakibi, \u0130ngiltere’nin \u00f6nc\u00fcl\u00fc\u011f\u00fcndeki Fransa ve Rusya’dan olu\u015fan \u00dc\u00e7l\u00fc \u0130til\u00e2f (Anla\u015fma) devletleri idi. Avusturya-Macaristan Veliahtt\u0131 Ferdinand’\u0131n, S\u0131rbistan ziyareti esnas\u0131nda bir S\u0131rp taraf\u0131ndan \u00f6ld\u00fcr\u00fclmesi (28 Haziran 1914), bu iki cepheyi s\u0131cak sava\u015fa sokmaya yetti.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Daha sonra Romanya, Japonya ve ABD \u0130tilaf Devletleri, Bulgaristan ve Osmanl\u0131 Devleti ise \u0130ttifak devletleri saf\u0131nda bu sava\u015fa girdiler.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 Devleti sava\u015ftan \u00f6nce \u0130ngiltere ve Fransa’ya yak\u0131n bir politika izlemek istedi. Ancak hem h\u00fck\u00fbmet ve halk i\u00e7erisindeki tepkiler hem de \u0130tilaf Devletleri’nin buna s\u0131cak bakmamas\u0131, Osmanl\u0131lar\u0131 Almanya’ya yana\u015ft\u0131rmaktayd\u0131. \u00d6zellikle Enver ve Talat Pa\u015falar, Osmanl\u0131 Devleti’nin yeniden silkinmesi ve kaybettikleri topraklar\u0131 kazanabilmesi i\u00e7in Almanya’n\u0131n yan\u0131nda yer almay\u0131 uygun buluyorlard\u0131. H\u00fck\u00fbmet ba\u015flang\u0131\u00e7ta tarafs\u0131z kalmay\u0131 tercih etmi\u015fti. Almanlar\u0131n II. Abd\u00fclhamit devrinden itibaren Osmanl\u0131 Devleti’nin yenile\u015fme \u00e7abalar\u0131na katk\u0131da bulunmas\u0131 ve bu maksatla g\u00f6nderdikleri asker\u00ee ve sivil uzmanlar\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, \u0130tilaf Devletleri’nin, Osmanl\u0131 Devleti’nin tarafs\u0131z kalamayaca\u011f\u0131 \u015f\u00fcphesini art\u0131r\u0131yordu. Bu tutum, dolay\u0131s\u0131yla Almanya yanl\u0131lar\u0131n\u0131n tezini kuvvetlendirmekteydi. Enver ve Talat Pa\u015fa’n\u0131n \u00f6nc\u00fcl\u00fck etti\u011fi bu grup, Almanlar\u0131n yan\u0131nda sava\u015fa girmekle, Kafkaslar, Balkanlar ve Ege’de kaybedilen topraklar\u0131n geri al\u0131nabilece\u011fi ve Osmanl\u0131 Devleti’ni nefes alamaz h\u00e2le getiren kapit\u00fcl\u00e2syonlar ve d\u00fcyun-\u0131 umum\u00eeden kurtulunabilece\u011fini \u00f6ne s\u00fcrmekteydiler. Nitekim Almanya’ya ait Goben ve Breslav z\u0131rhl\u0131lar\u0131n\u0131n T\u00fcrk bayra\u011f\u0131 \u00e7ekilerek, Rus limanlar\u0131n\u0131 bombalamas\u0131, Osmanl\u0131 Devleti’nin Almanya saf\u0131nda sava\u015fa girmesine vesile olacakt\u0131r (1 Kas\u0131m 1914).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 Devleti I. D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’nda tam yedi cephede m\u00fccadele etti; Kafkasya, Kanal, Hicaz ve Yemen, Irak, Suriye ve Filistin, Gali\u00e7ya ve \u00c7anakkale. B\u00fct\u00fcn cephelerde Osmanl\u0131 askerleri b\u00fcy\u00fck bir kahramanl\u0131k \u00f6rne\u011fi g\u00f6sterdiler. Ancak, yedi cephede birden sava\u015f\u0131 s\u00fcrd\u00fcrmek, zor \u015fartlar i\u00e7erisinde bulunan Osmanl\u0131 Devleti i\u00e7in \u00e7ok g\u00fc\u00e7t\u00fc. Enver Pa\u015fa’n\u0131n kumanda etti\u011fi Kafkas Cephesi’nde Osmanl\u0131lar b\u00fcy\u00fck zayiat verdiler. Do\u011fu Anadolu ve Trabzon d\u00fc\u015ft\u00fc. Kanal (S\u00fcvey\u015f) cephesinde ise Cemal Pa\u015fa, Frans\u0131z ve \u0130ngilizlere ba\u015far\u0131yla direndi. Hicaz ve Yemen’deki Osmanl\u0131 birlikleri, destek g\u00f6rmemelerine ra\u011fmen, kutsal yerleri korumak u\u011fruna, harbin sonuna kadar \u015eerif H\u00fcseyin ve \u0130ngilizlere kar\u015f\u0131 koydular. Basra’ya \u00e7\u0131kan \u0130ngilizler Kutt\u00fc’l-Amare’de b\u00fcy\u00fck bir bozguna u\u011frad\u0131lar. Komutanlar\u0131 General Townshend esir edildi (29 Nisan 1916) Ancak, 1918’de yeni birliklerle sald\u0131ran \u0130ngilizler, ihanet eden Arap kabilelerinin de yard\u0131m\u0131yla Basra’da oldu\u011fu gibi, Suriye’de de sald\u0131r\u0131lar\u0131n\u0131 art\u0131rd\u0131lar. Mustafa Kemal, Halep’te bir savunma hatt\u0131 olu\u015fturdu. Gali\u00e7ya, Makedonya ve Romanya’da Osmanl\u0131 birlikleri, Avusturya ve Bulgaristan’a yard\u0131mc\u0131 olmak i\u00e7in b\u00fcy\u00fck bir \u00f6zveriyle sava\u015ft\u0131lar. T\u00fcrkler, en b\u00fcy\u00fck direnmeyi \u00c7anakkale’de g\u00f6sterdiler. \u0130tilaf Devletleri 19 \u015eubat 1915’den itibaren muazzam bir donanma ve y\u00fcz binlerce askerle sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7tiler. 18 Mart’ta \u0130tilaf donanmas\u0131na ait pek \u00e7ok gemi bat\u0131r\u0131ld\u0131. Ard\u0131ndan Gelibolu Yar\u0131madas\u0131’ndaki Sett\u00fc’l-Bahir ve Ar\u0131burnu’na asker \u00e7\u0131kararak, karadan da sald\u0131r\u0131ya ge\u00e7tiler. Anzak ve Hint birliklerinin de kat\u0131ld\u0131\u011f\u0131 kara sava\u015flar\u0131, tam bir \u00f6l\u00fcm kal\u0131m sava\u015f\u0131 oldu. Mustafa Kemal\u2019in de b\u00fcy\u00fck bir asker\u00ee deha olarak ortaya \u00e7\u0131kt\u0131\u011f\u0131 bu savunma kar\u015f\u0131s\u0131nda \u0130tilaf Devletleri geri \u00e7ekilmek zorunda kald\u0131.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

B\u00fct\u00fcn d\u00fcnyaya \u00f6\u011fretilen “\u00c7anakkale Ge\u00e7ilmez” s\u00f6z\u00fc, 250 bin T\u00fcrk evl\u00e2d\u0131n\u0131n \u015fehit kan\u0131yla yaz\u0131lan bir b\u00fcy\u00fck destan oldu. \u0130tilaf Devletlerinin \u00c7anakkale bozgunu, Rusya’n\u0131n yard\u0131m alma \u00fcmitlerini suya d\u00fc\u015f\u00fcrm\u00fc\u015f ve bunun neticesinde ger\u00e7ekle\u015fen Bol\u015fevik \u0130htil\u00e2li, \u00c7arl\u0131k Rusyas\u0131’n\u0131n sonu olmu\u015ftur. Rusya’n\u0131n sava\u015ftan \u00e7ekilmesi \u00fczerine 7 Aral\u0131k 1917’de imzalanan anla\u015fmayla Do\u011fu cephesinde T\u00fcrk-Rus Sava\u015f\u0131 sona ermi\u015ftir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Osmanl\u0131 Devleti, I.D\u00fcnya Sava\u015f\u0131’nda yedi d\u00fcvele kar\u015f\u0131 muhte\u015fem bir m\u00fccadele sergilemi\u015ftir. Ancak 29 Eyl\u00fcl 1918’de Bulgaristan’\u0131n teslim olmas\u0131 Osmanl\u0131lar ile Almanya aras\u0131ndaki irtibat\u0131n kesilmesine yol a\u00e7m\u0131\u015ft\u0131r. M\u00fcttefiklerinin sava\u015ftan yenik ayr\u0131lmas\u0131yla birlikte Osmanl\u0131lar da ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131n\u0131 imzalamak durumunda kalm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130ttihat ve Terakki F\u0131rkas\u0131’n\u0131n h\u00fck\u00fcmetten \u00e7ekilmesinin ard\u0131ndan kurulan Ahmet \u0130zzet Pa\u015fa ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki h\u00fck\u00fcmet, Bahriye Naz\u0131r\u0131 Rauf Bey ba\u015fkanl\u0131\u011f\u0131ndaki bir heyeti Limni’nin Mondros liman\u0131na g\u00f6ndermi\u015f ve Mondros Ate\u015fkes Anla\u015fmas\u0131’n\u0131n imzalanmas\u0131yla (30 Ekim 1918), Osmanl\u0131lar resmen sava\u015ftan \u00e7ekilmi\u015flerdir. Ate\u015fkes anla\u015fmas\u0131yla \u0130tilaf Devletleri, Osmanl\u0131 \u00fclkesini i\u015fgal etme hakk\u0131n\u0131 elde etmi\u015flerdir. Bu durum, Osmanl\u0131 Devleti’nin fiilen payla\u015f\u0131lmas\u0131 demekti.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Nitekim, \u0130ngiliz, Frans\u0131z, \u0130talyan birlikleri bu anla\u015fmaya dayanarak Anadolu’da i\u015fgallere ba\u015flam\u0131\u015flar, As\u0131rlarca Osmanl\u0131n\u0131n h\u00e2kimiyetinde ya\u015fayan Yunanl\u0131lar da a\u011fabeylerinin m\u00fcsaadesiyle \u0130zmir’e asker \u00e7\u0131karm\u0131\u015flard\u0131r (15 May\u0131s 1919). \u0130\u015fgallere kar\u015f\u0131 Anadolu T\u00fcrk’\u00fcnde b\u00fcy\u00fck bir infial meydana getirmi\u015f ve 19 May\u0131s 1919’da Mustafa Kemal Pa\u015fa’n\u0131n Samsun’a \u00e7\u0131kmas\u0131yla, d\u00fc\u015fmana kar\u015f\u0131 “Mill\u00ee M\u00fccadele” ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. \u0130tilaf Devletlerinin Sevr Anla\u015fmas\u0131’n\u0131 \u0130stanbul h\u00fck\u00fcmetine imzalatmas\u0131 (10 A\u011fustos 1920), Mill\u00ee M\u00fccadele’nin g\u00fc\u00e7lenmesinden endi\u015fe eden d\u00fc\u015fmanlar\u0131n bir an \u00f6nce T\u00fcrk mill\u00ee varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 ortadan kald\u0131rmay\u0131 ama\u00e7lamalar\u0131ndan ba\u015fka bir \u015fey de\u011fildi. Fakat bu anla\u015fma h\u00fck\u00fcmleri hi\u00e7bir zaman uygulanamad\u0131. Ankara’da a\u00e7\u0131lan Milli Meclis’in iradesi, Mustafa Kemal ve arkada\u015flar\u0131n\u0131n b\u00fcy\u00fck ve onurlu m\u00fccadelesi bu oyunlar\u0131 bozdu. \u0130stikl\u00e2l Harbi’ni kazan\u0131lmas\u0131yla T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Devleti kurulmu\u015f oldu. Yeni T\u00fcrk devleti “Mill\u00ee H\u00e2kimiyet” ilkesinin tabi^\u0130 bir neticesi olarak 1 Kas\u0131m 1922’de saltanat\u0131 kald\u0131rd\u0131. Dolay\u0131s\u0131yla bu tarih 622 y\u0131l devam eden Osmanl\u0131 Devleti’nin de resmen sonu oluyordu<\/strong>.<\/p>\n\n\n

\"This\u00a0 \u00a0 \u00a0 \ud83d\udc3a HasKurt \ud83d\udc3a \u00a0<\/span><\/code><\/code>\"This<\/code><\/strong><\/code><\/h1>\n\n\n\n\n\n<\/head>\n\n\n\t\n\t\t
\n\t\t

\n\t\t<\/td>\n\t\t

\n\t\t

\n\t\t<\/td>\n\t\t

\n\t\t

\n\t\t<\/td>\n\t\t

\n\t\t

\n\t\t<\/td>\n\t<\/tr>\n<\/table>\n\n\t\n\t\t\n\t\t
\n\t\t

\n\t\t<\/td>\n\t<\/tr>\n\t

\n\t\t

\n\t\t <\/td>\n\t<\/tr>\n<\/table>\n\n\t\n\t\t
\n\t\t

\n\t\t<\/td>\n\t\t

\n\t\t

\n\t\t<\/td>\n\t\t

\n\t\t

\n\t\t<\/td>\n\t\t

\n\t\t

\n\t\t<\/td>\n\t\t

\n\t\t

\n\t\t\n\t\te \u2013 Posta:<\/span><\/font>   <\/font><\/span>HasKurt \n\t\t\u00d6zKurt<\/a><\/u><\/font><\/i><\/font>

\n\t\t\n\t\t\n\t\tBu site <\/span><\/font> HasKurt\n\t\t <\/span>\u00d6zKurt<\/a><\/i><\/u><\/font><\/font> \n\t\t<\/span>Tarafı<\/span>ndan\n\t\t <\/span>haz<\/font>ı<\/span><\/font>rlanmaktad<\/font>ı<\/span><\/font>r<\/font><\/u><\/td>\n\t\t

\n\t\t

\n\t\t<\/td>\n\t\t

\n\t\t

\n\t\t<\/td>\n\t\t

\n\t\t

\n\t\t<\/td>\n\t\t

\n\t\t

\n\t\t<\/td>\n\t<\/tr>\n<\/table>\n<\/html>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Osmanl\u0131 \u0130mparatorlu\u011fu \u00a0 Osmanl\u0131 Tarihi 1807\u20131924 Bir Devre M\u00fchr\u00fcn\u00fc vuran Osmanl\u0131  Anadolu (T\u00fcrkiye) Sel\u00e7uklular\u0131n\u0131n 1308 y\u0131l\u0131nda ortadan kalkmas\u0131yla beraber, \u00f6zellikle Bat\u0131 Anadolu’daki beylikler aras\u0131nda, T\u00fcrk birli\u011fini yeniden tesis etmeyi ama\u00e7layan m\u00fccadeleler k\u0131z\u0131\u015fm\u0131\u015f idi. \u0130\u015fte bu m\u00fccadelelerin neticesinde …<\/p>\n

Continue Reading→<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":0,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"page-templates\/haskurt_page.php","meta":{"footnotes":""},"class_list":["post-258","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/haskurt.com\/40\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/258","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/haskurt.com\/40\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/haskurt.com\/40\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haskurt.com\/40\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/haskurt.com\/40\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=258"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/haskurt.com\/40\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/258\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1882,"href":"https:\/\/haskurt.com\/40\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/258\/revisions\/1882"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/haskurt.com\/40\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=258"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}